ފެހެންދޫ

ފަސޭހައެއް: ފެހެންދޫއަށް ފައްކާކުރާ ފެރީ!

ބ. ފެހެންދޫއިން: ނާޒިމް ހަސަން
6

ބ. ފެހެންދޫ އާއި އެ ރަށުގެ ފަޅާއި ޑިންގީގެ ވާހަކަ އެންމެން ވެސް އަޑުއަހާނެ އެވެ. ފެހެންދޫގެ ދަރިވަރުން ސްކޫލަށް ދަނީ އެއް ފަޅުގައި އޮންނަ އެހެން ރަށަކަށް ކުޑަ ޑިންގީއެއް ދަތުރުކޮށްގެނެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގައި މިފަދަ ދަތުރެއްކޮށް ތައުލީމް ހާސިލްކުރާ ހަމައެކަނި ދަރިވަރުންނެވެ. އެ ކުދިން ކޮންމެ ދުވަހަކު އެ ކުރާ ތަޖުރިބާގެ ވާހަކަ އަޑުއިވުނަސް، ތަޖުރިބާކޮށް ނުލެވެނީސް އެއީ އޭގެ ތަކްލީފު ރަނގަޅަށް އެނގޭ ވަރުގެ ކަމެއް ނޫނެވެ.

ހާފުތާއެއްހާ ދުވަސް ކުރިން އަހަރެން ފެހެންދޫއަށް ދިޔަ ދުވަހަކީ މޫސުން ވަރަށް ރީތި، ކަނޑުވެސް ވަރަށް މަޑު ދުވަހެކެވެ. ފެހެންދޫއާ އެއް ފަޅެއްގައި އޮންނަ ގޮއިދޫއަށް ލޯންޗެއްގައި ދިޔުމަށްފަހު ފެހެންދޫއަށް ދާން އެރީ ކުޑަކުޑަ ޑިންގީއަށެވެ. އެ ފަޅު ތެރޭގައި އޭގެ ޑިންގީތައް ވަރަށް ގިނަ އެވެ. ކޮޅުކޮޅު މައްޗަށް ޑިންގީތައް ދުއްވަމުންދެ އެވެ. އެއިން ޑިންގީއަކަށް އަރައި އިނދެ، މޫދު އަޑި ބަލާލާއިރު ވެލިގަނޑު ފެންނަން އޮވެ އެވެ. އެއީ އެހާ ވެސް ތިލަ ފަޅެކެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް ދެ ފޫޓެއްހާ ތިލަ ފަޅެކެވެ. މިތަނުގައި ހަމައެކަނި ޑިންގީ މި ދުއްވެނީ އެހެންވެ އެވެ.

ޑިންގީގައި އަހަރެމެން ފެހެންދޫއަށް ދިޔައީ އެ ރަށުގެ ކުދިން ސްކޫލަށް ދާން އެ ހޭދަ ކުރާ ދަތުރުގެ ތަޖުރިބާއެއް ކޮށްލާށެވެ. ދަރިވަރުންނާއި ބެލެނިވެރިންގެ ކަންބޮޑުވުންތަކާއި ދަތިތައް އޮޅުންފިލުވާލައި ބަލައިލާށެވެ. ހަޔާތުގައި މި ތަޖުރިބާވެސް ކޮށްލާފައި އޮތުން ރަނގަޅުވާނެ ކަމަށް ބަލައިގެނެވެ.

ރަށަށް އެރުމާއެކު ފުރަތަމަ ބައްދަލުވީ މިކަމުގައި ވާހަކަ ދައްކަން އެންމެ މުނާސަބު މީހާއާ އެވެ. އެއީ ފެހެންދޫގެ "ފިސާރި އަންހެނާ" އެވެ. އެހެންނާ ވިއްޔާ އެއީ މިރަށު އައިމިނަތު އާސިފާ އެވެ.

މި އާސިފާއަކީ 2008 ގައި ފުރަތަމަ ބޮއްކުރާއެއްގައި އަމިއްލަ ދަރިފުޅު ގޮއިދޫ ސްކޫލަށް ގެންދިޔަ ހިތްވަރު ގަދަ މަންމަ އެވެ. ދަރިފުޅު ގޮވައިގެން ބޮއްކުރާ ދުއްވީ ވެސް އޭނާ އަމިއްލައަށެވެ. ފަހުން އޭނާގެ ފަސްފަހަތުން އެހެން މީހުން ވެސް ފަޅު ހުރަސްކޮށް ގޮއިދޫ ސްކޫލަށް ދަރިވަރުން ފޮނުވަން ފެށީ އެވެ. އާސިފާމެން އެކަން ކުރީ އަމިއްލަ ހަރަދުގަ އެވެ.

އެ ހާލުގައި ބޮއްކުރާ ގަނޑެއްގައި ދަރިވަރުން ސްކޫލަށް ގެންދާތާ އެތައް އަހަރެއް ފަހުން ޑިންގީއެއް ލިބުނެވެ. ދީލަތި އެހީއެއްގެ ދަށުން ލިބުނު އެ ޑިންގީއާ ހަވާލުވީ ރަށު ކައުންސިލެވެ. އެއީ 2014 ވަނަ އެވެ.

ކައުންސިލު އިދާރާއިން ބުނާ ގޮތުން އެ ޑިންގީގެ ހިދުމަތް ހުއްޓާލަން ޖެހުނީ އޭރުގެ އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓްރީގެ ފަރާތުން އެއްބާރުލުން ނުލިބިގެނެވެ. ކައުންސިިލަށް ގެއްލުންވާތީ، އެ ޑިންގީގެ ދަތުރުތައް ހުއްޓާލުމުން މިނިސްޓްރީން ވަނީ އެ ހިދުމަތް އަލުން ފަށާފަ އެވެ.

މިނިސްޓްރީއިން ގޮއިދޫ ސްކޫލާ ހަވާލުކުރީ ވެސް އަމިއްލަ ފަރާތަކުން ހަދިޔާކުރި ޑިންގީއެކެވެ. މިހާރު ވެސް ބޭނުން ކުރަމުން ދަނީ އެ ޑިންގީ އެވެ. އެއީ 10 މީހުންގެ ޖާގައިގެ ޑިންގީއެކެވެ. އެ ޑިންގީގައި ދަތުރުކުރާ ކޮންމެ ކުއްޖަކަށް މިނިސްޓްރީއިން 1000 ރުފިޔާގެ އެލެވެންސްއެއް ދެއެވެ. ޑިންގީގެ ކައްޕި އާއި އެހެން ހަރަދުތައް ބަލަހައްޓަނީ އެ ފައިސާއިންނެެވެ.

ގޮއިދޫ ސްކޫލްގެ ޕްރިންސިޕަލް މުހައްމަދު ނިޒާމް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ފެހެންދޫގައި 24 ދަރިވަރުން އުޅޭއިރު އެ ހުރިހާ ދަރިވަރުން ސްކޫލަށް ގެންދެވެނީ ތިން ދަތުރުންނެވެ. އަދި އިންޓަވަލް ގަޑިއަށް ވެސް ބެލެނިވެރިން ދަރިވަރުންނަށް ކާ އެއްޗެހި ހިފައިގެން އާދެ އެވެ. އެ ބެލެނިވެރިން އަނބުރާ ގެންދަނީ ވެސް ޑިންގީގަ އެވެ. އިތުރު ހަރަކާތެއް ނޫނީ އެކްސްޓްރާ ކްލާހެއް އެއީ އެންމެ ކުއްޖަކު ބައިވެރިވާ ކްލާހެއް ނަމަވެސް ފެހެންދޫއަށް ޑިންގީ ގޮސް އެ ދަރިވަރަކު ގެންދެ އެވެ.

ނިޒާމް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އެ ގޮތަށް ދުވާލަކަށް ގާތްގަނޑަކަށް މަދުވެގެން 16 ދަތުރު ޑިންގީގައި ކުރަން ޖެހޭނެ އެވެ. ޑިންގީގެ ކައްޕި ބަލިވެއްޖެ ނަމަ ޕްރިންސިޕަލް ވެސް ޑިންގީގެ ކައްޕީގެ ރޯލް އަދާކުރެ އެވެ.

"ބެލެނިވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއް ބާއްވަން އެއީ ކިތަންމެ އާޖެންޓްކޮށް ވިޔަސް އެބަޖެހޭ ފެހެންދޫ ބެލެނިވެރިން ގެންނާނެ އިންތިޒާމް ހަމަޖައްސަން، ރޭގަނޑު ކްލާހެއް އޮތަސް، އެކްސްޓްރާ ނޫނީ އިތުރު ހަރަކާތެއް އޮތަސް ދަތުރެއް ކުރަން ޖެހޭ، މިއީ ވަރަށް ޗެލެންޖިން ކަމެއް، ވަރަށް އުނދަގޫ ވެސް ކަމެއް،" ނިޒާމް ވިދާޅުވި އެވެ.

މި "ސްޓޫޑެންޓް ޑިންގީ" މިހެން ދަތުރު ކުރަމުން ދިޔަސް، ދަތިތައް ވަރަށް ގިނަ އެވެ.

ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ ކުއްޖަކު ވެސް ގޮއިދޫ ސްކޫލަށް ފޮނުވާ އާސިފާ ބުނި ގޮތުގައި، ޑިންގީ ކުޑަވުމުގެ ސަބަބުން ގިނަ ދަތުރުތައް ކުރަން ޖެހުމަކީ ވަގުތު ގެއްލިގެންދާ ކަމެކެވެ. އެގޮތުން ހެނދުނު 6:45 ގައި ސްކޫލް ފެށޭއިރު ފުރަތަމަ ދަތުރު 6:15 ގައި ކުރަން ޖެހެ އެވެ.

"އެހެންވެ، 5:30 އިން ފެށިގެން ތައްޔާރުވާން އުޅެން މިޖެހެނީ، އަދި 6:15 ގައި ގޮއިދޫއަށްދާ ދަރިވަރުން އެހާ ކުރިން ދިޔުމުގެ ސަބަބުން ގިނަ ވަގުތުތަކެއް އެ ކުދިންނަށް ވެސް ގެއްލިގެން ދަނީ،" އާސިފާ ބުންޏެވެ.

ވިއްސާރަ މޫސުމުގައި ސްކޫލަށް ނުދެވިފައި ތިބެން ޖެހެ އެވެ. ގަދައަށް ވިއްސާރަ ކުރާނަމަ ޑިންގީގައި ދަތުރެއް ނުކުރެ އެވެ. އެއީ ހިޔާވާން ސަތަރި ވައްޓާލާފިނަމަ، ކުރި ނުފެންނާތީ އެވެ. ކުރި ނުފެނި ދުއްވުމަކީ ނުރައްކާތެރި ކަމަކަށްވާތީ ސްކޫލުން ވެސް އޮންނަނީ ވާރޭ ވެހޭނަމަ ދަތުރު ކުރުން މަނާކޮށްފަ އެވެ.

މީގެ ކުރިން ސްކޫލް ކުދިން ގޮވައިގެން ޑިންގީ ދުއްވި ޒުވާން ކައްޕިއެއް ކަމަށްވާ އަހުމަދު އަތީފު ބުނި ގޮތުގައި ބޯކޮށް ވާރޭ ވެހޭނަމަ އެއް ގޮތަކަށް ވެސް އެ މީހުން ދަތުރެއް ނުކުރެ އެވެ. ދަތުރު އަލުން ފަށަނީ ވިއްސާރަ އަލިވުމުންނެވެ. ގަދަ ވެއްޖެނަމަ ބައެއް ދުވަސްތަކުގައި ޑިންގީ ޖެޓީއާ ގާތް ވެސް ނުކުރެވެ އެވެ. އެހެންވެ ގޮނޑުދޮށަށް ޑިންގީ ބީއްސާލައިގެން ވެސް ކުދިންނާއި ބެލެނިވެރިން ބާލަން ޖެހެ އެވެ.

ގަދަވުން އެއް ފަރާތްކޮށްލާފައި ދިޔަވަރު ހިކޭ ދުވަސްވަރު ވެސް އެހާ ދަތިތަކާ ކުރިމަތިވާކަން ކައްޕި ފާހަގަކުރި އެވެ. އެހެންވެ، އެ ރަށުގެ ފަޅު ފުންކޮށް ބަނދަރެއް ހެދުމުގެ މުހިންމުކަން ވެސް އޭނާ ފާހަގަކުރެ އެވެ. ރަށުގައި ބަނދަރެއް ނެތުމަކީ ވަރަށް ބޮޑު ތަކުލީފެއް ކަމަށް އެ ޒުވާނާ ބުންޏެވެ.

އެ މަންޒަރު އަހަރެން ވެސް ދުށީމެވެ. ޑިންގީއަކުން ރަށަށް މުދާ ބާލަން އުޅުނު ހާލު ފެނިފައި ހަމަ ސަހަރޯ ހީވި އެވެ. ކުޑަ ޑިންގީ ގަނޑެއްގައި ޖެޓީ މައްޗަށް އެހާ ހާލުން އެ ދުވަހު އެރުވީ އެ ރަށަށް ކޮންމެހެން ވެސް ބޭނުންވާ އާސާސީ ކާނާގެ ބާވަތްތަކެވެ. ފެހެންދޫގައި ބަނދަރު ހެދުމަށް ބޭނުންވާ ސާމާނު އެ ރަށަށް ގެނައީ އަހަރެމެން އެ ރަށުގައި ތިއްބަ އެވެ. އެ މަޝްރޫއު މިހާރު ވަނީ ފެށިފަ އެވެ.

ބަނދަރު ހެދިޔަސް، ރަށު ކައުންސިލްގެ އެހެން ވިސްނުމެއް ވެސް އެބަ އޮތެވެ. އެއީ ރަށުގެ ދެކުނު ފަރާތުގައި ފާލަމެއް ހެދުމެވެ. މިހާރު ދެ ފާލަން އޮންނަ ފަރާތަކީ ވެސް އެންމެ ތިލަ ފަރާތެވެ. ދެކުނު ފަރާތުގައި ފާލަމެއް ހެދިއްޖެނަމަ ދިޔަވަރު ހިކޭ ދުވަސްވަރު ވެސް ޑިންގީ ކައިރި ކުރެވޭވަރު ވާނެ ކަމަށް އެ ރަށު ކައުންސިލްގެ ރައީސް މޫސާ ނަސީމް ވިދާޅުވެ އެވެ.

މޫސަ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ސްކޫލް ކުދިންގެ ދަތުރުގައި ކައުންސިލްގެ އެންމެ ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމަކީ މިހާރު ބޭނުން ކުރާ ޑިންގީއަކީ ވެސް އެކަމަށް އެންމެ އެކަށީގެންވާ އުޅަނދަކަށް ނުވުމެވެ. ޖާގައިގެ ގޮތުންނާއި ސަލާމަތީ ގޮތުން ވެސް އެއީ އެކަށީގެންވާ ޑިންގީއެއް ކަމަށް އޭނާ ގަބޫލެއް ނުކުރައްވަ އެވެ.

އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ފެހެންދޫގެ ރައްޔިތުންނަށް ގޮއިދޫއަށް ދަރިވަރުން ގޮވައިގެން ދާން ޖެހުމަކީ ބުރައެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އެކަމުގައި އޮތް ބުރައަކީ ދަތުރުގައި އުފުލަން ޖެހޭ ދައްޗެވެ.

މޫސަ ފާހަގަ ކުރައްވާ ގޮތުގައި މިކަމަށް އޮތް ދާއިމީ ހައްލަކީ ގޮއިދޫ އާއި ފެހެންދޫއާ ދެމެދު ކޯޒްވޭއެއް ހަދައި ގުޅާލުމެވެ. އެކަން އަވަހަށް ފެށުމަކީ އޭނާ އާއި ރައްޔިތު އެންމެންގެ ވަރަށް ބޮޑު އުއްމީދެކެވެ. އެ އުއްމީދުގައި އަދި ކުލަ ނުޖެހުނަސް، މިހާރު ކުލަވަމުން އަންނަ އުއްމީދެއް އެބަ އޮވެ އެވެ. އެއީ ފެހެންދޫގެ ދަރިވަރުންނަށް ހާއްސަ ދާއިމީ ފެރީ އެވެ.

ފެހެންދޫ ދަރިވަރުންނަށް ފެރީއެއް ހަދައިދިނުމަށް އިންޑިއާގެ ސަރުކާރުން ވަނީ ހިލޭ އެހީއެއް ދީފަ އެވެ. އިންޑިއާގެ ހިލޭ އެހީގައި ދިވެހި ހާރިޖިއްޔާގެ ބެލުމުގެ ދަށުން މި މަޝްރޫއު މިހާރު ވަނީ އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓްރީން ފަށާފަ އެވެ.

ފެހެންދޫގެ ތިލަ ފަޅުގައި ދުއްވޭ ގޮތަށް ހާއްސަ ފަރުމާއަކަށް އެ ފެރީ ބަންނަން ދީފައި ވަނީ ތަޖުރިބާކާރު އަލްޝާލީ މަރައިން އަށެވެ. މިނިސްޓްރީއިން މައުލޫމާތު ދޭ ގޮތުގައި އަންނަ އަހަރު ސްކޫލް ފެށުމުގެ ކުރިން 40 މީހުންގެ ޖާގައިގެ މި ފެރީގައި ހިދުމަތް ފެށޭވަރުވާނެ އެވެ.

ކައުންސިލްގެ ރައީސް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އިންޑިއާގެ އެހީގައި ބަންނަ ފެރީއާއެކު ފެހެންދޫއަށް ބޮޑު ލުޔެއް ލިބިގެންދާނެ އެވެ. ރައީސްގެ ފަހަތުން ޕްރިންސިޕަލް ނިޒާމް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އެ ފެރީގެ ސަބަބުން އެއް ދަތުރެއްގައި ހުރިހާ ދަރިވަރުން ސްކޫލެއް ގެންދެވޭނެ އެވެ. އެއީ ބޮޑު ލުޔަކަށްވާނެ އެވެ. އަދި ވަގުތުތައް ވެސް ސަލާމަތް ވެގެން ދާނެއިރު ދަރިވަރުންނަށް ރައްކާތެރި އުޅަނދެއްގައި ދަތުރުކުރެވި މިހާރު އުފުލަމުންދާ ތަކުލީފުތަކާއި ދަތިތަކުން މިންޖު ވެވޭނެ އެވެ.

އެހެންކަމުން، އަލްޝާލީން ފެހެންދޫ ފަޅަށް ފައްކާކުރާ މި ފެރީއިން އެ ރަށަށް ބޮޑު ފަސޭހައެއް ވެގެން ދާނެ އެވެ. ފެހެންދޫގެ ކުދިންގެ ހާލާމެދު ކަންބޮޑުވެފައި އޮތް މުޅި ރާއްޖޭގެ ރައްުޔިތުންގެ ހިތްތަކަށް ވެސް ފަސޭހައެއް ވެގެންދާނެ އެވެ.

އެއްކަލަ ކުޑަ ޑިންގީގައި އަހަރެން ފެހެންދޫއިން ފުރައިގެން ގޮއިދޫއަށް ދިޔައީ ފެހެންދޫއަށް އެ ފަސޭހަ ވީހާ ވެސް އަވަހަކަށް ލިބޭނެ ކަމަށް އުއްމީދު ކުރަމުންނެވެ. އަހަންނަށް އަލްވަދާއު ކިޔާން ހެޓީ ދޮަށަށް ނުކުމެ ތިބި އަންހެންވެރީންގެ އެދުމަކީ ވެސް އެއީ އެވެ.