ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތު

ހާލަތު ނިމޭތީ، ހެދީ ގާނޫނީ "މަކަރެއްތަ"؟

ގާނޫނު އަސާސީގެ 259 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުންނަމަ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުން އެ ހާލަތުގެ ދަށުން އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅުތައް އުވިގެންދާނެ އެވެ. އަމުރުތައް ބާތިލުވެގެންދާނެ އެވެ. އެ މާއްދާ އެހެން އޮތުމުން ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގެ ދަށުން ހައްޔަރުކުރި މީހުން އެ ހާލަތުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުން ދޫކޮށްލާނެ ކަމަށް ބެލެވުނެވެ. ނަމަވެސް މިދިޔަ ބުރާސްފަތި ދުވަސް އަންނަންވާއިރަށް ކުރިމިނަލް ކޯޓުގެ ޝަރީއަތުގެ މަޖިލިސް ވަރަށް "ބިޒީ" ވިއެވެ.

އެކެއް ފެބުރުއަރީގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުން އަމުރެއް ނެރެ ސަރުކާރު ވައްޓާލަން އުޅުމުގެ ތުހުމަތުގައި ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގެ ދަށުން ހައްޔަރުކުރި ސިޔާސީ ބޭފުޅުން ފުލުފުލުގައި ބަންދުގެ މަޖިލީހަށް ބުދަ ދުވަހު ގެންދިޔަ އެވެ. އޭރު އަދި ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގެ މުއްދަތު ނުނިމެ އެވެ. އެ ހާލަތުގެ ގަރާރަކީ ވަކި ބަޔަކަށް އަމާޒުކޮށް ނެރުނު ގަރާރެކެވެ. ހުރިހާ ރައްޔިތުންނަށް އެ ނުހިނގަ އެވެ. އެ ދުވަހު ކޯޓަށް ގެންދިޔަ ބޭފުޅުންނަކީ އެ ގަރާރުގެ ދަށަށް ވަންނަ ބޭފުޅުންނެވެ.

ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީންގެ ގަރާރުން އެ ބޭފުޅުންގެ ހައްގުތައް އޮތީ ހިފަހައްޓާފަ އެވެ. އެންމެ ގިނަ ހައްގުތަކެއް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނު ވެސް އެ ބޭފުޅުންނަށް އޮތީ ސަސްޕެންޑްކޮށްފަ އެވެ. ސުވާލު އުފެދިގެން އަންނަނީ މިހާ ހިސާބުންނެވެ. އެ ދުވަހު އެ ބޭފުޅުން ކުރިމިނަލް ކޯޓަށް ގެންދިޔައީ ކޮން ގާނޫނަކުން ބާރު ލިބިގެންތޯ އެވެ؟

"ފުލުހުން ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގެ ދަށުން ކޯޓަށް ގެންދިއު މީހުން، ކޯޓަށް ގެންދިޔަ ގެންދިއުމަކީ ގާނޫނަކުން ބާރު ލިބިގެން ގެންދިޔަ ގެންދިއުމެއް ނޫން، ގާނޫނަކުން ބާރު ނުލިބި، ކުރާ އެއްވެސް ކަމެއް ގާނޫނީ ގޮތުން ސައްހަ ކަމަކަށް ނުވާނެ، އެއީ އާންމުކޮށް ދުނިޔޭގައި ކަންކަން ހިނގާ ގޮތަކީ،" ކުރީގެ ޑެޕިއުޓީ ޕްރޮސިކިއުޓާ ޖެނަރަލް ހުސައިން ޝަމީމް ވިދާޅުވި އެވެ.

މިހާރު "އެސްއޯއީ ހައްޔަރީން" ގެ ގޮތުގައި ސިފަ ކުރާ ބޭފުޅުންގެ ވަކީލުން ވަނީ ކުރިމިނަލް ކޯޓުގައި މިކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ފާހަގަ ކުރައްވާފަ އެވެ. އެ ބޭފުޅުންގެ ބަންދު އިތުރު ކުރުމަށް ގެންދިއައީ ކޮން އުސޫލަކުންތޯ ސުވާލު އުފައްދާފަ އެވެ. އެއަށް ފުލުހުން ދިން ޖަވާބަކީ ގާނޫނު އަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކަމަށެވެ. އެ މާއްދާއަކީ ހައްޔަރުކުރާތާ 24 ގަޑިއިރު ތެރޭ ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރި މައްޗަށް ހާޒިރުކުރަން ބަޔާންކުރާ މާއްދާ އެވެ. އެ މާއްދާ ވެސް ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގެ ދަށުން އޮތީ ހިފަހައްޓާފަ އެވެ. ވަކީލުން މިފަދަ ޝަކުވާތަކާއެކު ކުރިމިނަލް ކޯޓުގެ ގާޒީ ވަނީ ނިންމުމެއް ނިންމަވާފަ އެވެ. އެއީ އެ ބަންދު މަޖިލިސްތައް ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ކަމާއި ފުލުހުން ބޭނުންވުމުން ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނު އެ ބޭފުޅުންގެ މައްޗަށް ހިންގިދާނެ ކަމަށް ގަބޫލު ކުރުމެވެ. އެހަމައިގެ މަތިން އެ ބޭފުޅުން ޝަރީއަތް ނިމެންދެން ވަނީ ބަންދުކޮށްފަ އެވެ. މިކަމުގައި ގާނޫނީ ބޮޑެތި މައްސަލަތަކެއް އެބަހުރިކަން ވަކީލުން ފާހަގަ ކުރައްވަ އެވެ. އެހެެންވެ އެ މައްސަލަތައް ހައިކޯޓުން އިސްތިއުނާފުކުރަން ވެސް ވަނީ ނިންމާފަ އެވެ.

ޝަމީމް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ރައީސްގެ ގަރާރަކުން ވަކި ބަޔަކަށް ހިފަހައްޓާފައިވާ ހައްގުތަކެއް ފުލުހުން ބޭނުންވުމުން އެ ބަޔަކަށް ދޭން ނިންމޭނަމަ ރައީސަށްވުރެ ފުލުހުން ބާރުގަދަވީ އެވެ. ރައީސްގެ ގަރާރުގެ އެއްވެސް މާނައެއް ނެތީ އެވެ. ރައީސް ޔާމީން އެ ބޭފުޅުންގެ މައްޗަށް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނު ނުހިނގާނެ ކަމަށް ބޮޑު ގަރާރަކުން ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު އެ ބޭފުޅުންގެ މައްޗަށް ފުލުހުންނަށް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނު ބޭނުންވުމުން ނުހިންގޭނެ ކަމަށް ޝަމީމް ވިދާޅުވި އެވެ.

އެއީ ރައީސްގެ އޯޑަރަކާ ފުލުހުން ހިލާވީ ކަމަށް ބެލިދާނެ އެވެ. ނޫނީ ރައީސްގެ ނިންމެވުމަށް ފުލުހުން ބޭނުން ގޮތަކަށް ބަލަދު ކުރަނީ ކަމުގައި ބެލެވިދާނެ އެވެ.

އޭގެ ގިނަ ބޭފުޅުންގެ ވަކީލުކަން ކުރައްވާ މަހްފޫޒް ސައީދު ފާހަގަ ކުރެއްވި ގޮތުގައި މިއީ ގާނޫނީ އެހެން "ކުލައެއް" ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގެ ދަށުން އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކެއްގައި ޖެއްސުމެވެ. އެއީ ގާނޫނު އަސާސީގެ 259 އާ ތައާރަޒްވާ ކަމެކެވެ. އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި އެއީ ގާނޫނަށް ހެދި މަކަރެކެވެ.

މަހުފޫޒް ވިދާޅުވި ގޮތުން ގާނޫނަށް އެ "މަކަރު" ނަހަދާ ވެސް އަމަލު ކުރެވެން އޮތެވެ. އެއީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގެ ދަށުން އެޅި ފިޔަވަޅުތައް އޭގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުން ބާތިލުވުމުން ދެން ވެސް އެ ބޭފުޅުން ހައްޔަރުގައި ބަހައްޓަން ބޭނުންވާނަމަ އެކަން އާންމު އިޖުރާއަތުގެ ދަށުން ކުރުމެވެ. މިސާލަކަށް ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގެ ދަށުން ހައްޔަރުކޮށްފައިވާ އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު އަބްދުﷲ ސައީދު އެ ހާލަތު ނިމުމުން ދޫކޮށްލުމުން އަނެއްކާވެސް ހައްޔަރު ކުރާނަމަ އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު ހައްޔަރު ކުރަން ގާނޫނު އަސާސީ އާއި ގާނޫނުތަކުގައި ބުނާ އިޖުރާއަތަށް އަމަލު ކުރުމެވެ.

ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގެ ދަށުން ހައްޔަރުކުރި ބަޔަކު އެ ހާލަތުގެ ދަށުން އަމަލުކުރުން ހުއްޓުވާފައިވާ ގާނޫނުގެ މާއްދާއަކަށް ބަލައިގެން ކޯޓަށް ހާޒިރުކޮށް އަދި އެ ގާނޫނުގެ ދަށުން ބަންދުގެ މަޖިލިސް ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަކީ ހަމައެއް ނެތް ކަމުގެ މިސާލެއް ކަމަށް ވެސް ވަކީލުން ވިދާޅުވެ އެވެ. އެއީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގެ ދަށުން މަހަކަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހު ހައްޔަރުގައި ބަހައްޓާ އެތައް ހައްގުތަކަކުން މަހްރޫމްކޮށް އެ ހާލަތު ނިމެން ދެ ދުވަހަށްވުމުން ގަރާރަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް ނުގެނެސް ބަންދު އިތުކުރަންވުމުން ހިފަހައްޓާފައިވާ ގާނޫނުގައިވާ ހައްގުތައް ދިނުމަކީ ގާނޫނީ އެއްވެސް ހުއްޖަތެއް ދެއްކެން އޮތް ކަމަކަށް ނުވާތީ އެވެ.

ބައެއް ވަކީލުން ކަންބޮޑުވި އެހެން ކަމެއް ވެސް އެބަ އޮތެވެ. މީހެއްގެ މައްޗަށް ޝަރީއަތް ނުފެށެނީސް ވެސް ޝަރީއަތް ނިމެންދެން މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަކީ ޖިނާއީ ބޮޑެތި ކުށްތަކުގެ ތުހުމަތެއްވާނަމަ ގާޒީއަށް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނުން ލިބިދޭ ބާރެކެވެ. އެއީ އެ ގާނޫނުގެ ދަށުންނެވެ. ނަމަވެސް ޝަރީއަތް ނިމެންދެން ފުލުފުލުގައި އަމުރުތައް ނެރުނު އެ ބައެއްގެ މައްޗަށް ނެރުނު އެންމެންނަކީ ވެސް އެ ގާނޫނުން މަހްރޫމްކޮށްފައިވާ ބަޔަކަށްވާއިރު އެ ގާނޫނުގެ ދަށުން ގާޒީއަށް ލިބިދޭ ބާރެއް އެ ގާނޫނު ނުހިނގާ ބައެއްގެ މައްޗަށް ބޭނުން ކުރުމުން ވެސް ވަކީލުން ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރި އެވެ.

އޭގެ މިސާލެއް ވެސް ވަކީލުން ދައްކަވަ އެވެ؛ މީހަކަށް ވައްކަމުގެ ކުށެއް ސާބިތުވުމުން އެމީހަކަށް ގާޒީ އިއްވަން ޖެހޭނީ ގާނޫނުން އެ ކުށަށް ދޭން އޮންނަ އަދަބެވެ. އެ ކުށަށް މަރުގެ އަދަބު އިއްވުމަކީ ގާޒީއަށް އޮންނާނެ ހައްގެއް ނޫނެވެ. ހަމައެހެން ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނު ނުހިނގާ ބައެއްގެ މައްޗަށް އެ ގާނޫނު ހިންގައި އެ ގާނޫނުގެ ދަށުން ފިޔަވަޅުތައް އެޅޭނެ ގޮތެއް ވެސް ނޯންނާނެ ކަމަށެވެ.

ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތު ނިމޭތީ އޭގެ ދަށުން ހައްޔަރުކުރި ފަރާތްތައް ދޫކޮށްލަން ސަރުކާރުން ބޭނުން ނުވާތީ ކުރިމިނަލް ކޯޓަށް ގެންގޮސް އެހެދީ "ގާނޫނީ މަކަރެއް" ކަމަށް ބައެއް ވަކީލުން ވިދާޅުވާއިރު ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގެ ދަށުން އެޅި ފިޔަވަޅުތަކުގައި ކުރިމިނަލް ކޯޓު ތެރެއިން ޖެއްސި ގާނޫނީ އާ ކުލައާއެކު އުފެދުނު ގާނޫނީ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ލިބިގެން ދާނީ ހައިކޯޓުގައި މައްސަލަތަކުގައި ކުރިއަށްދާ ބަހުސުންނެވެ. މައްސަލަތަކުގެ އިސްތިއުނާފު އަޑުއެހުންތަކުގައި މިކަންކަމާ ގުޅޭ ގާނޫނީ ހައްލުތައް ލިބިގެންދާނެ ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ.