ރިޕޯޓް

ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުކުމް ރިވިއު ނުކުރެވޭ، ބަހުސް ކުރަމާ!

ނިހާއީ ހުކުމެކޭ ބުނަނީ "ފައިނަލް" ހުކުމަށެވެ. މައްސަލައެއްގައި ފަހު ގޮތް ކަނޑައަޅާ ހުކުމަށެވެ. އެ ހުކުމަކީ ބަދަލެއް ނުކުރެވޭނެ ފަހު ބަސް ކަމުގައި ބުނުމަށެވެ. ނިހާއީ ހުކުމްތައް އިއްވޭ ކޯޓަކީ ސުޕްރީމް ކޯޓެވެ. އެ ކޯޓަކީ ހައިކޯޓުން ނިންމާ ހުކުމްތަކުގައި ނިހާއީ ހުކުމްގެ ލޭބަލް އަޅުވާ ކޯޓެވެ. އެންމެ މަތީ ކޯޓެވެ. އެންމެ ފަހު ބަސް ބުނާ ކޯޓެވެ.

ރާއްޖޭގެ ގާނޫނު އަސާސީގައި ވެސް އޮތީ މިހެނެވެ؛ ގާނޫނު އަސާސީގެ 145 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުން ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމާ ނިންމުމަކީ އެންމެފަހުގެ ނިންމުމެވެ. މިހެން އޮތްވާ އާ ބަހުސެއް މިކަމާ މެދު މި ވަނީ ފެށިފަ އެވެ. އެންމެފަހު ނިންމުން ނިންމާ ކޯޓަށް އެ މީހުން މީގެ ކުރިން އަމިއްލައަށް ނިންމާފައި ހުރި ހުކުމްތައް ރިވިއު ކުރެވިދާނެ ހެއްޔެވެ؟ ނިހާއީ ހުކުމަކަށް ބަދަލެއް ގެނެވިދާނެކަމާމެދު މި ވަނީ ސުވާލު އުފައްދައިފަ އެވެ.

ގާނޫނީ ގޮތުން ފުންނާބު އުސް، ރައީސް އޮފީހުގެ ލީގަލް އެފެއާޒް މިނިސްޓަރު އައިސަތު އާޒިމާ ޝުކޫރު ވިދާޅުވަނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިހާއީ ހުކުމެއް އެ ކޯޓަށް ވެސް ބަދަލު ނުކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ. އެކަން އެގޮތަށް ކުރެވޭނެ ކަމަށް ގާނޫނު އަސާސީގައި ނެތް ކަމަށެވެ. އާޒިމާ މިހެން ވިދާޅުވީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެކެއް ފެބުރުއަރީގައި އަމުރެއް ނެރެ، ކުރީގެ ރައީސް މުހައްމަދު ނަޝީދާއި ކުރީގެ ޑިފެންސް މިނިސްޓަރު މުހައްމަދު ނާޒިމާއި އެހެް ވެސް ސިޔާސީ ފަރާތްތަކުގެ މައްޗަށް އިއްވާފައިވާ ހުކުމްތަކާ މެދު އެ ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުންތައް ބާތިލުކޮށްފައިވާތީ އެވެ.

އާޒިމާ ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތުގައި، ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކުރާ ނިހާއީ ހުކުމަކަށް އަލުން ބަދަލު ގެނައުމުގެ ބާރު ސުޕްރީމް ކޯޓަށްވެސް ލިބިދީފައި ނެތެވެ. ރާއްޖޭގެ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ހުކުމެއް އަލުން އަޑުއަހާފައި އަލުން ބަދަލުކުރެވޭނެ އެއްވެސް ގާނޫނީ ފުރުސަތެއް ނެތެވެ. އެކަން އެގޮތަށް ކުރެވޭނެ އެއްވެސް ގާނޫނީ އޮނިގަނޑެއް ވެސް ނެތެވެ.

"ދުނިޔޭގެ ބައެއް ތަންތާ މިސާލަކަށް، މިސްކަރޭޖް އޮފް ޖަސްޓިސް ހުރި ކަމަށްވަންޏާ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިމުނަސް އެވަރުގެ ކަމެއް ފެނިއްޖެއްޔާ ފަހުން އެފުރުސަތުތައް އޮންނަ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑުތައްހުރޭ، އެހެންނަމަވެސް ރާއްޖޭގެ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑުގައި އެއީ ހަމަ ސީލްޑް، ނިމިފައި އޮތް ނިންމުމެއް، ސުޕްރީމްކޯޓުން ކޮށްފައި އޮތް ހުކުމެއް، އެހެންވީމަ ފަހުންކުރާ އަމުރަކުންނެއް އެއައް ޗޭންޖެއް ނުކުރެވޭނެ. އެއަށް ބަދަލުގެނައުމުގެ ބާރު ސުޕްރީމް ކޯޓަކަށްވެސް ނުލިބޭ." އާޒިމާ ވިދާޅުވެ އެވެ.

އަވަށްޓެރި އިންޑިއާގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ރިވިއު ޕެޓިޝަން ހުށަހެޅޭނެ ކަމަށް އެ ގައުމުގެ ގާނޫނު އަސާސީގައި އޮވެ އެވެ. ނަމަވެސް ރާއްޖޭގެ ފެހި ގާނޫނު އަސާސީގައި އޮތީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ ފަހު ނިންމުން ކަމަށެވެ. ނިހާއީ ހުކުމަށް ބަދަލު ގެނެވޭނެ ކަމެއް ނުވަތަ ނުކުރެވޭނެ ކަމެއް ވެސް ނެތެވެ. މިއީ ގާނޫނީ ބޮޑު ސުވާލެކެވެ. ލޫޕް ހޯލެކޭ ވެސް ބުނެވިދާނެ އެވެ.

މިކަން ވަނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ބަންޑާރަ ނައިބު ވެސް ފާހަގަކުރައްވާފަ އެވެ. އެ ނުކުތާ ފާހަގަކުރީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ފުލް ބެންޗުން ފެބުރުއަރީ މަހުގެ އެއްވަނަ ދުވަހު ނެރުނު އަމުރުގައި މިހާރު ބާތިލު ނުކޮށް ހުރި ބައިތައް ބާތިލު ކޮށްދިނުމަށް އެދި ބަންޑާރަ ނައިބުގެ އޮފީހުން އެ ކޯޓަށް ވެއްދި ދުސްތޫރީ މައްސަލާގަ އެވެ. އެ މައްސަލާގައި އަދި ހުކުމް ނުއިއްވަ އެވެ.

ބަންޑާރަ ނައިބުގެ އޮފީހުގެ ވަކީލް މައާޝާ ލުތުފީ ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ގާނޫނު އަސާސީގައިވާ ގޮތުން ކޯޓެއްގެ އަމުރެއް ނުވަތަ ހުކުމެއް ރިވިއު ކުރެވޭނީ ނުވަތަ ބާތިލުކުރެވޭނީ އެ ހުކުމެއް ނެރުނު ކޯޓަށްވުރެ މަތީ ކޯޓަކަށެވެ. އަދި ސުޕްރީމް ކޯޓަކީ އަދުލް އިންސާފުގެ ދާއިރާގައި އެންމެ މަތީ ކޯޓު ކަމާއި އެ ކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ އެންމެފަހުގެ ނިންމުމެވެ. އެހެންވެ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ހުކުމެއް އެއްވެސް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނެތި މައްސަލާގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކަށް އެންގުމަކާނުލާ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ބާތިލުނުކުރެވޭނެ އެވެ.

ބަންޑާރަ ނައިބުގެ ފަރާތުން އެ ނުކުތާ ފާހަގަކުރުމުން ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު އަހުމަދު އަބްދުﷲ ދީދީ ވަނީ ހައިރާންވެވަޑައިގެން ސުވާލުތަކެއް ކުރިމަތި ކުރައްވާފަ އެވެ. ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ދެއްވަމުން ވެސް މައާޝާ ތަކުރާރު ކުރެއްވީ ގާނޫނު އަސާސީގައި ރިވިއު ކުރެވޭނެ ކަމަށް ނެތް ކަމެވެ. މައާޝާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ހުކުމްތައް ރިވިއު ކުރާނެ ގޮތުގެ އުސޫލެއް ވެސް ނެތެވެ. އުސޫލެއް އެކުލަވާލައި ރިވިއު ކުރާނީ ކޮން ހާލަތްތަކެއްގައިކަން އެނގެން އޮންނަންޖެހޭ ކެމެވެ. ފަނޑިޔާރު ވެސް ވަނީ އެކަމަށް އެއްބަސްވެވަޑައިގެންފަ އެވެ. އުސޫލެއް އެކުލަވާލުމުގެ ވާހަކައަކީ "ސެންސް މޭކް ކުރާ" ވާހަކައެއް ކަމަށް އެ ދުވަހު ފަނޑިޔާރު ވިދާޅުވި އެވެ.

ރިވިއު ނުކުރެވޭ މައްސަލާގައި ބަންޑާރަ ނައިބާއި އާޒިމާއާ ހިޔާލު ތަފާތުވާ ބައެއް ފުންނާބު އިސް ބޭފުޅުން ވެސް އެބަ ތިއްބެވި އެވެ. އޭގެ ތެރެއިން އެއް ބޭފުޅަކީ ވަކީލް މައުމޫން ހަމީދެވެ. އޭނާ ވަނީ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އެ ކޯޓުގެ ނިންމުންތައް ރިވިއު ކުރެވޭނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެ، ގާނޫނީ މާއްދާއެއް ދައްކަވާފަ އެވެ. އެއީ ކޯޓުތަކުގެ ގާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އެވެ. އެ މާއްދާގައި ބުނަނީ، ގާނޫނީ އުސޫލަކާބެހޭ ގޮތުން ނުވަތަ ގާނޫނީ ނުކުތާއަކާ ބެހޭ ގޮތުން ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުން ބަދަލުކުރުމަށް، ނުވަތަ ބާތިލު ކުރުމަށް، ނުވަތަ އެ ނިންމުމާ ދުރަށް ދިއުމަށް، ނުވަތަ އެ ނިންމުމަށް ފަހުގެ ނިންމުމަކާ ތަފާތު ކުރުމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ލިބިދޭ އިހްތިޔާރަކަށް ހުރަހެއްނެތް ކަމަށެވެ.

މައުމޫން ހަމީދު ފާހަގަކުރެއްވި ގާނޫނީ މި މާއްދާއިން ވެސް ނިހާއީ ހުކުމެއް ބަދަލު ކުރެވޭނެ ކަމަށް ނުބުނާ ކަމަށް އެހެން ވަކީލަކު ވިދާޅުވި އެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި މާއްދާގައި ބުނަނީ ހަމައެކަނި ގާނޫނީ އުސޫލަކާބެހޭ ގޮތުން ނުވަތަ ގާނޫނީ ނުކުތާއަކާ ބެހޭ ގޮތުން ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމާ ނިންމުތަކަށް ބަދަލު ގެނެވިދާނެ ކަމެވެ. ނިހާއީ ހުކުމެއްގެ ވާހަކައެއް ނެތެވެ. މިސާލަކަށް ޑރ. އަފްރާޝީމް އަލީގެ މަރުގެ މައްސަލާގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުން ވަނީ ނިހާއީ ހުކުމެއް އިއްވާފަ އެވެ. ހުސެއިން ހުމާމް މަރަން ވަނީ ހުކުމްކޮށްފަ އެވެ. އެއީ އެންމެ ފަހުގެ ނިހާއީ ހުކުމެވެ. އެ ހުކުމަށް ބަދަލު ގެނެވޭނެ އުސޫލެއް ރާއްޖޭގައި ނެތްކަން އެ ވަކީލު ފާހަގަކުރެއްވި އެވެ.

މައުމޫން ހަމީދުގެ ނުކުތާއާ ދެބަސްވި އެ ވަކީލް ވަނީ އާޒިމާ ދެއްކެވި ވާހަކަތަކުގެ ތެރެއިން ވެސް އެއް ބަޔަކަށް ދެކޮޅުވެފަ އެވެ. އެއީ ކުރީގެ ރައީސް ނަޝީދުގެ މައްސަލަ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އަލުން ރިވިއު ނުކުރެވޭނެ ކަމަށް އާޒިމާ ވިދާޅުވާ ވިދާޅުވުމަށެވެ. އެއީ، ރައީސް ނަޝީދުގެ މައްސަލާގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުން މިހާތަނަށް ނިހާއީ ހުކުމެއް އިއްވާފައިނުވާތީ އެވެ. އެ މައްސަލަ ބަލައިގަންނަން ނުޖެހޭ ކަމަށް ކަނޑައަޅައި މައްސަލަ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހުން ބޭރުކޮށްލީ ޝަރީއަތް ހިންގުމަށްފަހުއެއް ނޫނެވެ. އެފަދަ ނިންމުމެއް އަލުން ރިވިއުކޮށް ޝަރީއަތް ހިންގިދާނެ ކަމަށް އެ ވަކީލް ގަބޫލު ކުރައްވަ އެވެ.

ކުރީގެ ބަންޑާރަ ނައިބު ދިޔާނާ ސައީދު ފާހަގަކުރެއްވީ މި ނުކުތާ އެވެ. ފަރުދީ އަދި ސިޔާސީ ހައްގުތަކާ ބެހޭ ބައިނަލްއަގުވާމީ މުއާހަދާ، އައިސީސީޕީއާރުގެ 14 ވަނަ މާއްދަގެ ހަވަނަ ނަމްބަރެވެ. ދިޔާނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމާ ނިންމުން އަލުން ރިވިއުކުރުމުގެ ބާރު އެ ކޯޓަށް ނުލިބޭނަމަ އައިސީސީޕީއާރުގެ 14 ވަނަ މާއްދަގެ ހަވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ. އެ މާއްދާ އެގޮތަށް ނޯންނާނެ އެވެ. އެ މާއްދާގައި ބުނަނީ މިސްކަރޭޖް އޮފް ޖަސްޓިސް ނުވަތަ އިންސާފުގެ ހަމަތަކާއި އުސޫލުގެ ބޭރުުންކޮށްފައިވާ ހުކުމަކަށް ވެއްޖެނަމަ، އެ ހުކުމެއް އައިސްފައިވާ މީހަކަށް ބަދަލު ދިނުން ގާނޫނީ އިމުގެ ތެރެއިން ދައުލަތުގެ މައްޗަށް ލާޒިމްކުރާ ކަމަށެވެ.

ރާއްޖެ ބައިވެރިވާ އެއީ ވެސް މުއާހަދާއެކެވެ. މިސްކަރޭޖް އޮފް ޖަސްޓިސް އޮތް ކަމަށް ބެލެވޭނަމަ އެ ހުކުމެއް ރިވިއު ކުރުމަކީ އަދުލު އިންސާފު ގާއިމުކުރުމަށް ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް ނިހާއީ ހުކުމްތައް ވަކި އުސޫލެއް ނެތި އެ މުއާހަދާ އެހެން އޮތޭ ކިޔާފަ ބަދަލުކުރުމުގެ ބާރަކީ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ވެސް ލިބޭ ބާރެއްތޯ މިއީ މިހާރު މި އުފައްދާ ސުވާލެވެ.

މި ސުވާލަށް އެންމެ ރަނގަޅު ޖަވާބެއް ލިބޭނީ އެކެއް ފެބުރުއަރީ އަމުރުގައި މިހާރު ބާތިލުނުކޮށް ހުރި ބައިތައް ބާތިލުކުރުމަށް ބަންޑާރަ ނައިބު އޮފީހުގެ ފަރާތުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ވައްދާފައިވާ މައްސަލާގެ ހުކުމުގައި ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ. އެ ހުކުމުގައި ބަންޑާރަ ނައިބުގެ ފަރާތުން ފެންމަތިކުރި މި މައްސަލައަށް ގާނޫނީ ހައްލެއް ލިޔެދޭނެ ކަމަށް ގަބޫލު ކުރެވެ އެވެ. އެކަމަށް އުސޫލެއް ބޭނުންވާނަމަ އޭގެ ވާހަކަ ވެސް އެންމެ އުއްމީދު ކުރެވޭ ހުކުމުގައި އޮންނާނެ ކަމަށް ބަލަމާ ހެއްޔެވެ؟ ބަހުސް ނިންމާލެވޭނީ އެ ހިސާބުންނެވެ.