ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތު

ހާލަތާއެކު އައި "ފުންނާބު އުސް" ވާހަކަ!

  • ތައާރުޒުވާ އެތައް ކަމެއް ވަކީލުން ވިދާޅުވޭ
  • ހާލަތު ގެނެސްފައިވާ ގޮތާމެދު ސުވާލު އުފައްދާ
  • ހާލަތަކުގެ ތެރެއަށް ނުވަންނަ ބައެއް ކަންކަން ހުއްޓޭ

ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތު ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީން އިއުލާން ކުރެއްވި ސަބަބު ތަކުރާރުކޮށް ވަނީ ކިޔައި ދެއްވާފަ އެވެ. ދޭހަވި މައިގަނޑު ސަބަބަކީ، ސުޕްރީމް ކޯޓް "އުހަށްވުރެ ވެސް އުސް" ވުމެވެ. އެ ކޯޓާއި ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންނާމެދު ފިޔަވަޅު އަޅަން މުތުލަގަށް އޮތް ހަމައެކަނި ދޮރު އެ ކޯޓުން އަމިއްލައަށް ބަންދު ކުރުމެވެ. އެއީ ޖުޑީޝަލް ސާވިސް ކޮމިޝަން (ޖޭއެސްސީ) ގެ ބާރު ނެގުމެވެ.

ސުޕްރީމް ކޯޓުން "މާ އުސް" ވުމުން ހަމަ މިނަށް ގެންނަން ރައީސް އެޅުއްވި ފިޔަވަޅަކީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާތަލަށް ގެނައުމެވެ. އެކަމަކު ރައީސް ވެސް އެ ކުރެއްވީ ކީއްތޯ އެވެ؟ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ބާރު ނަގައި އަމަލުކުރި ގޮތަށް ރައީސް ވެސް އަމަލު ކުރެއްވީ އެވެ. ހުރި ބާރުތައް ގެންދެވީ އެވެ. ރައީސް، ޖަވާބުދާރީ ކުރެވޭނެ ތަނަކީ ސުޕްރީމް ކޯޓާއި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހެވެ. މަޖިލިސް ހުޅުވުން ފަސްކޮށް، އެ ބާރުވެސް ވަނީ ހުއްޓިފަ އެވެ. ބައެއް ފަރާތްތަކުން މި ހާލަތު ގާނޫނު އަސާސީއާ ހިލާފު ކަމަށް ބުނަނީ އެހެންވެގެން ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ.

ގާނޫނީ ވަކީލުން މައުމޫން ހަމީދާއި ޝާހީން ހަމީދު ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތުގައި، ފަހު ބަސް ބުނުމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އޮތް ބައެއް ބާރުތައް ނެގުމަކީ ގާނޫނުއަސާސީއާ ހިލާފު ކަމެކެވެ. ސަބަބެއް ކަމަށް ވިދާޅުވަނީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގައި ހިފެހެއްޓޭނީ ގާނޫނުއަސާސީގެ ދެވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ހައްގުތައް ކަމަށް ގާނޫނުއަސާސީގައި އޮތުމެވެ.

ހާލަތު އިއުލާންކުރި ގަރާރުގައިވާ ގޮތުން މިކަމާ ހިލާފަށް ހަ މާއްދާ ހިފަހައްޓާފައިވެ އެވެ. އެއީ:

  • 99 ވަނަ މާއްދާ: ރައްޔިތުން މަޖިލީހަށް މީހުން ހާޒިރުކުރުން
  • 100 ވަނަ މާއްދާ: ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ނުވަތަ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނައިބު މަގާމުން ވަކިކުރުން
  • 101 ވަނަ މާއްދާ: ވަޒީރުންގެ މަޖިލީހުގެ މެންބަރެއްގެ އިތުބާރު ނެތްކަމުގެ ވޯޓް
  • 113 ވަނަ މާއްދާ: ސުޕްރީމްކޯޓުގެ ނިންމުން
  • 228: ޕްރޮސިކިއުޓާ ޖެނެރަލް މަގާމުން ވަކިކުރުން
  • 145 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ): ގާނޫނުއަސާސީ އާއި ގާނޫނު މާނަކުރުމުގައި، އަދި ށަރީޢަތުން ބަލާ އެނޫންވެސް މައްސަލަތަކުގައި ސުޕްރީމްކޯޓުން ނިންމާ ނިންމުމަކީ އެންމެފަހުގެ ނިންމުން

ރައީސް ޔާމީނަށް ބޮޑުބޭބެ ވިދާޅުވާ މައުމޫން ހަމީދާއީ ޝާހީން ހަމީދުގެ ދެބެން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި އެ ހަ މާއްދާ ހިފެހެއްޓުން ގާނޫނު އަސާސީއާ ހިލާފެވެ. އަދި ގަރާރު އޮތް ގޮތުން ހަމަނުޖެހޭ އެތައް ކަމެއް ހިމެނެ އެވެ.

އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު ގޯހެއް ހައްދަވައިފިނަމަ އެކަން ޖޭއެސްސީއަށް ބެލެން ނެތުމަކީ ރައީސް ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ހަމައާ އުސޫލެއް ނޫނެވެ. ހަމަ އެގޮތަށް ރައީސް ނެރުއްވި ގަރާރުގައި މައްސަލައެއް އުޅޭނަމަ އެކަމުގައި އެއްޗެއް ބުނަން ގާނޫނު އަސާސީއިން ބާރު ދެނީ ސުޕްރީމް ކޯޓަށެވެ. ފަހު ބަސް ބުނަން އޮތް ފަރާތް ވަނީ އެ ގަރާރުން "ދަތް ނެތް ސިންގާ" އަކަށް ވެފަ އެވެ. މިހެން ވާ ގޮތަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ކުރީގެ ބަންޑާރަ ނައިބު ހުސްނުއް ސުއޫދު މި ހާލަތު ސިފަ ކުރެއްވީ، "ގާނޫނު އަސާސީ އުވާލާފައި" ވާ ހާލަތަކަށެވެ. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ބާރު ކެނޑި، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް ހިފަަހައްޓާފައި އޮތުމުން ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ގަރާރާ ގުޅޭ ގޮތުން ހުރި ގާނޫނީ މައްސަލަތަކަށް "ހަދާނެ އެއްވެސް ގޮތެއް މި ގައުމުގައި ނެތް" ކަމަށް ސުއޫދު ވިދާޅުވެ އެވެ. "ގާނޫނުއަސާސީ ދެމިއޮތް ނަމަ ހައްލު ހޯދޭނެ ގޮތްތަކެއް އެބަހުރި، ހައްލު ހޯދޭނެ ގޮތެއް ނެތުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގާނޫނުއަސާސީ މި ވަގުތު ނެތުން،" -- އެއީ ސުއޫދުގެ ހިޔާލެވެ. އެ ހިޔާލަށް ޒިންމާވެ ވަޑައިގަންނަވާނީ އޭނާ އެވެ.

ރައީސް ކަން ކުރެއްވި ގޮތުން ގާނޫނު އަސާސީ އުވިފައިވާ ކަމަށް ސުއޫދު ފާހަގަކުރައްވާއިރު، ގާނޫނީ އެހެން ބައެއް ބޭފުޅުން އިތުރު މައްސަލަތަކެއް ވެސް ގަރާރުން ފާހަގަ ކުރެ އެވެ.

ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތު އިއުލާން ކުރެވޭނެ ހާލަތްތައް ވަރަށް ސާފުކޮށް ގާނޫނު އަސާސީގައިވެ އެވެ. އެފަދަ އެއްވެސް ހާލަތެއް މިވަގުތު ރާއްޖޭގައި އޮތްތޯ އެވެ؟ އެ ހާލަތު ނެތި، ކުއްލި ނުރައްކާ އިއުލާންކޮށް ހައްގުތައް ވެސް ހިފަހެއްޓުމުގައި ކޮންމެހެން ހަނިކޮށްގެން ނުވާނެ ކަމަށް ބުނެފައިވާ މާއްދާތައް ހަނިވާ ގޮތަށް ގަރާރު ނެރެފައިވާ ކަމަށް އެފަދަ ބައެއް ބޭފުޅުން ވިދާޅުވެ އެވެ.

މައުލޫމާތު ހޯދުމާއި މައުލޫމާތު ދިނުމުގެ މިނިވަންކަން ވަނީ ހިފަހައްޓާފަ އެވެ. އެއީ ނޫސްވެރިކަމުގެ ހައްގަށް އެޅޭ ހުރަހެކެވެ. ގާނޫނު އަސާސީގައި ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގައި ވެސް ނޫސްވެރިކަމުގެ ހައްގަށް ހަނިކަން ގެނެސްގެން ނުވާނެ ކަމަށް ބުނެފައިވެ އެވެ. އޭގެ އިތުރުން، އަދުލުވެރިކަމާއި ހާމަކަމާއެކު ޝަރީއަތް ކުރުމުގެ ހައްގާއި ހައްޔަރު ކުރެވޭ މީހުންނާއި ބަންދު ކުރެވޭ މީހުންގެ ހައްގުތަކާއި ކުށެއް ކުރިކަމުގެ ދައުވާ އުފުލިފައިވާ މީހުންގެ ހައްގުތަކަކީ ވެސް ހަނިކޮށްގެން ވާނެ ހައްގުތަކެއް ނޫނެވެ.

ގާނޫނީ ބައެއް ބޭފުޅުން ދެކެ ވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި އެ ހައްގުތައް ހަނިވާފަދަ މާއްދާތައް ވަނީ ހަނިކޮށްފަ އެވެ. އެ މާއްދާތައް ހަނިވާ މާއްދާތައް ފާހަގަ ކުރައްވާފައިވާއިރު އޭގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑަށް ފާހަގަކުރޭ މާއްދާތަކަކީ، 45 ވަނަ މާއްދާ (ގާނޫނާ ހިލާފަށް ހައްޔަރުނުކުރުމާއި ބަންދުނުކުރުން) އާއި 46 ވަނަ މާއްދާ (ހައްޔަރުކުރުމާއި، ބަންދުކުރުމުގެ ބާރު) އާއި 49 ވަނަ މާއްދާ (ކުށްކުށަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހުން މިނިވަންކުރުން) އާއި 56 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ހައްގު) އެވެ.

އޭގެއިތުރުން، 65 ވަނަ މާއްދާ (ހައްލު ހޯދުމަށްޓަކައި ދައުވާކުރުމުގެ ހައްގު) އާއި 145 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ): (ގާނޫނުއަސާސީ އާއި ގާނޫނު މާނަކުރުމުގައި، އަދި ޝަރީއަތުން ބަލާ އެނޫން ވެސް މައްސަލަތަކުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމާ ނިންމުމަކީ އެންމެ ފަހުގެ ނިންމުން) މާއްދާ އެވެ. މީގެ އިތުރުން ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނު ވެސް ވަނީ ހިފަހައްޓާފަ އެވެ. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގާނޫނަކީ ޝަރީއަތް ހިންގާނެ އުސޫލުތަކާއި މަރުހަލާތައް ބަޔާން ކުރާ ގާނޫނެވެ. އެ ގާނޫނު ހިފެހެއްޓުމުން ޝަރީއަތް ހިންގުމުގެ ވަރަށް އަސާސީ ހައްގުތައް ހަނިވެގެން ދާނެ އެވެ. ހައްޔަރުކުރާ މީހާ އާއި ދައުވާ ކުރެވޭ މީހާގެ ވެސް ހައްގުތައް ހަނިވެގެން ދާނެ އެވެ.

ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތަކީ ދެ ފަނޑިޔާރަކު ހައްޔަރު ކުރުމަށް ޖެހި "މަޅި ފައްޗަކަށް" ހެދުމަކީ ގާނޫނު ދަންނަ ކަމެއް ނޫން ކަމަށް ވެސް ވަކީލުން ވިދާޅުވެ އެވެ.

ހައިކޯޓުގެ ކުރީގެ ފަނޑިޔާރު އަޒްމިރަލްދާ ޒާހިރު އިސްކޮށް ހުންނަވާ ވިދާޅުވެފައިވަނީ، ފަނޑިޔާރުންގެ ގާނޫނުގެ 12 ވަނަ މާއްދާއިން ފަނޑިޔާރުންނަށް ލިބިފައިވާ އިމްތިޔާޒުތަކާއި، ރައްކާތެރިކަން ވެސް ހިފެހެއްޓުމަކީ ގާނޫނު އަސާސީގެ 254 މާއްދާއާ ކަނޑައެޅިގެން ހިލާފު ކަމެކެވެ. ފަނޑިޔާރުންގެ ގާނޫނުގެ 12 ވަނަ މާއްދާއަކީ ފަނޑިޔާރުންނަށް ލިބިދޭ އިމްތިޔާޒުގެ މާއްދާ އެވެ.

ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރަކު ހައްޔަރު ކުރުމަކީ ދެން ތިއްބެވި ތިން ފަނޑިޔާރުންގެ އަމުރަކުން ވެސް ކުރެވެން އޮތް ކަމަށްވާއިރު، އެ ގޮތަށް އަމުރު ހޯދުމުގެ ބަދަލުގައި، ފަނޑިޔާރުންގެ ގާނޫނުގެ 12 ވަނަ މާއްދާއަށް އަމަލު ނުކުރާ ގޮތަށް ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތު އިއުލާނު ކުރުމުގެ ގަރާރުގައި ހިމަނާފައިވަނީ އެ މާއްދާގައި ބުނެފައިވާ އިޖުރާއަތު ހިންގުމަކާ ނުލައި ސުޕްރީމް ފަނޑިޔާރުން ހައްޔަރު ކުރުމުގެ ބޭނުމުގައި ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރުމުގެ ފުރުސަތު އެބައޮތް ކަމަށް ވެސް އަޒްމިރަލްދާ އިސްކޮށް ހުންނަވާ ނެރުނު ބަޔާނެއް ގައި ވެސް ބުނެފައިވެ އެވެ.

"ފަނޑިޔާރުންގެ ގާނޫނުން ފަނޑިޔާރުންނަށް ލިބިދީފައިވާ ހިމާޔަތާއި ރައްކާތެރިކަން ހިފެހެއްޓިފައި އޮތުމަކީ، ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގެ ބާކީ އޮތް މުއްދަތުގައި ފަނޑިޔާރު ކުރާ ހުކުމެއް، ނުވަތަ ނިންމާ ނިންމުމަކާމެދު ސަރުކާރު ހިންގާ ފަރާތާމެދު އުފެދޭ ހިޔާލު ތަފާތުވުމެއްގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން އެ ނިންމުމެއް ނިންމަވާ ފަނޑިޔާރު ހައްޔަރު ކުރެވުމުގެ ބިރު އޮންނާނޭ ކަމެއް،" ބަޔާނުގައިވެ އެވެ.

ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތު އިއުލާނު ކުރުމަކީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ލިބި ވަޑައިގަންނަވާ ބާރެކެވެ. ނަމަވެސް، އެ ބާރުގެ ބޭނުން ކުރަން ވާނީ ގާނޫނު އަސާސީގެ 253 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރެގެންނެވެ. އެފަދަ ގަރާރަކީ ރައްޔިތުންގެ މަސްލަހަތަށްޓަކައި ނެރުއްވާ ގަރާރަކަށް ވާންޖެހޭނެ އެވެ.