ރިޕޯޓް

ބިޔަ މަޝްރޫއުތަކުން އިގްތިސާދަށް ކޮން ފައިދާއެއް؟

ބޮޑެތި ބިޔަ މަޝްރޫއު ތަކެއް ރާއްޖޭގައި އެބަ ހިނގަ އެވެ. އެއީ ދޮގު ކުރެވެން ނެތް ހަގީގަތެކެވެ. ޓޫރިޒަމް ތަރައްގީ ކުރަން ގިނަ ފަޅު ތަކެއް ދަނީ ހިއްކަމުންނެވެ. އަދި މީގެ އިތުރަށް ސީދާ ސަރުކާރުން ވެސް ބޮޑެތި މަޝްރޫއު ތަކެއް އެބަ ކުރިއަށް ގެންދެ އެވެ. ނަމަވެސް، މި ފަދަ މަޝްރޫއުތަކުގެ މަސައްކަތް ކުރަނީ ބޭރުގެ ކުންފުނިތަކުންނެވެ. އެހެންވެ ގިނަ ބައެއްގެ ސުވާލަކީ މި މަޝްރޫއު ތަކުން ދިވެހިންނަށް ލިބެނީ ކޮން ފައިދާއެއް ހެއްޔެވެ؟ މި ކަމުން ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދަށް ފައިދާއެއްވޭ ހެއްޔެވެ؟ މީގެ ސަބަބުން ކުރިއަށް އޮތް މުސްތަގުބަލުގައި ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދުން ބޭރުވާ ފައިސާގެ އަދަދު އިތުރުވެ، ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ހެއްޔެވެ؟

"މި މަޝްރޫއުތަކުން މުޅި ގައުމަށް ފައިދާކުރޭ. މީގައި ބަލަން ޖެހޭނީ ވަކި ކުންފުނި ތަކަށް ލިބޭ މަންފާ އަކަށް ނޫން. މުޅި އިކޮނޮމީ އަށް ލިބޭނެ ފައިދާއަށް. އެހެންވެ، ވަރަށް މުހިންމު ކަމެއް ކޮންމެ ގައުމަކަށް ވެސް އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގައި ބިޔަ މަޝްރޫއުތައް ކުރިއަށް ދިއުމަކީ،" ރާއްޖެ އަށް ގިނަ ފޮރިން އިންވެސްޓްތަކެއް ގެނެސް، ބޭރުގެ އިންވެސްޓަރުންނާއެކު ރާއްޖޭގައި މަޝްރޫއު ހިންގާ، ހޮޓެލް އެންޑް ރިސޯޓްސް (އެޗްއާރުސީ) ގެ ޗެއާމަން މުހައްމަދު އަލީ ޖަނާހު ވިދާޅުވި އެވެ.

ރާއްޖޭގައި މިހާރު ހިންގާ ބޮޑެތި ބިޔަ މަޝްރޫއުތަކަށް ބަލާއިރު އެއް މަޝްރޫއަކީ ވެލާނާ އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓް (ވީއައިއޭ) ތަރައްގީ ކުރުމެވެ. ޗައިނާގެ ބީޔޫސީޖީ އިން ބޮޑު ބައިގެ މަސައްކަތް ކުރާ މަޝްރޫއުގެ އަގު އެއް ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރަ އެވެ. އަދި އަނެއް މަޝްރޫއަކީ ޗައިނާ މޯލްޑިވްސް ފްރެންޑްޝިޕް ބްރިޖު އެވެ. ޗައިނާ އެގްޒިމް ބޭންކްގެ ލޯނެއްގެ އެހީގައި ކުރިއަށް ގެންދާ، މި މަޝްރޫއުގެ އަގު 200 މިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރަ އެވެ. އަދި ދެން އޮތީ އައިޖީއެމްއެޗްގެ 25 ބުރީގެ އިމާރާތެވެ. މި މަޝްރޫއުގެ އަގު ގާތްގަނޑަކަށް 2.1 ބިލިޔަން ރުފިޔާއަށް އަރަ އެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން މާލެ އަތޮޅުން އެކަނިވެސް 25 ފަޅެއް ވަނީ ޓޫރިޒަމް ފައްކާ ކުރަން ދޫކޮށްފަ އެވެ. އަދި މި ފަޅުގެ ތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް ތަންތަން ދަނީ ނިމެމުންނެވެ. އެ ފަޅުތަކުގެ ތެރޭގައި ބިލިއަނެއްހާ ޑޮލަރު އިންވެސްޓްކޮށްގެން ހަދާ އެނބޫދޫ ފަޅު، އިންޓަގްރޭޓެޑް ރިސޯޓު މަޝްރޫއާއި އިތާފުށި އަދި ރަށްފަޅު ފަދަ ގިނަ ފަޅުތަކެއް ހިމެނެ އެވެ.

މަޝްރޫއު ނުނިމުނަށް ފައިދާ ލިބޭ

އިގްތިސާދަށް ލިބޭނެ ފައިދާ ގިނަ ބަޔަކަށް ތަސައްވަރު ކުރަން ގިނ ބަޔަކަށް އުނދަގޫވެދާނެ އެވެ. ނަމަވެސް އެނގެން ޖެހޭ އެއް ކަމަކީ މިފަދަ މަޝްރޫއުތަކުން ސީދާ ރައްޔިތުންނަށް ފައިދާއެއް ލިބޭ ހެއްޔެވެ؟ އެހެން ވެއްޖިއްޔާ އެ ފައިދާ ކުރަނީ ކިހާ މިންވަރަކަށް ހެއްޔެވެ؟

މިހާރު ރާއްޖޭގައި ކުރިއަށްދާ މަޝްރޫއުތަކުގެ ތެރެއިން ބްރިޖު މަޝްރޫއުގައި އެކަނި ވެސް 2،000 އެއްހާ މީހުން މަސައްކަތް ކުރެ އެވެ. އަދި އެއާޕޯޓު މަޝްރޫއުގައި ވެސް ހާހަކަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން ދަނީ މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ. އަދި އެނބޫދޫ ފަޅު
މަޝްރޫއުގައި ވެސް 2000 މީހުން މަސައްކަތް ކުރާނެ އެވެ. އަދި އިތާފުއްޓާއި މި ނޫން ވެސް މަޝްރޫއުތަކުގައި ގިނަ ބަޔަކު ދަނީ މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ. މިއީ ބޮޑެތި ބައެއް މަޝްރޫއު ތަކެވެ.

ބަލަން ޖެހޭނީ ވަކި ކުންފުނި ތަކަށް ލިބޭ މަންފާ އަކަށް ނޫން. މުޅި އިކޮނޮމީ އަށް ލިބޭނެ ފައިދާ އަށް. އެގޮތަށް ބަލާއިރު ވަރަށް މުހިންމު ކަމެއް ކޮންމެ ގައުމަކަށް ވެސް އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގައި ބިޔަ މަޝްރޫއުތައް ހިންގުމަކީ
އެޗްއާރުސީގެ ޗެއާމަން | މުހައްމަދު އަލީ ޖަނާހު

ރާއްޖޭގެ ރިސޯޓު ދާއިރާގައި މަސައްކަތް ކުރާ އިސް ބޭފުޅަކު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި މި ފަދަ މަޝްރޫއުތަކުގެ ޓްރާންސްޕޯޓާއި
މުދާ އުފުލުން ފަދަ މަސައްކަތް ތަކުން ދިވެހިންނަށް ބޮޑު އާމްދަނީއެއް ލިބޭ ކަމަށެވެ. އަދި އިގްތިސާދީ މި މަސައްކަތުގެ ސަބަބުން އިގްތިސާދުގެ އެކި ފަންތިތަކަށް ހެޔޮ އަސަރުކޮށް ވަޅުޖެހިފައިވާ ވިޔަފާރިތަކަށް ދިރުން ލިބޭކަން އޭނާ ފާހަގަ ކުރެއްވި އެވެ. ހާއްސަގޮތެއްގައި ދަތުރުފަތުރު ކުރުމުގެ ދާއިރާ އަދި އިމާރާތް ކުރުމުގެ ދާއިރާ އޭނާ މިސާލަކަށް ނެންގެވި އެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތަށް، އިމާރާތް ކުރުމުގެ ދާއިރާގެ ބޫމްއެއް ރާއްޖޭގައި އެބަ އޮތެވެ. އެ ދާއިރާއަށް ބޭންކްތަކުން ދޫކުރެވޭ ލޯނު މިއިން ދުވަހަކު މައްޗަށް ނުދާވަރަށް މި ވަނީ ގޮސްފަ އެވެ. އެހެން ވީމާ، މި މަޝްރޫއުތަކުން ކުރިއެރުން އެބަ ލިބެ އެވެ.

"މިސާލަކަށް އެނބޫދޫ ފަޅުގައި މަސައްކަތް ކުރާ މީހުންގެ ޓްރާންސްޕޯޓާއި މުދާ އުފުލުން ހަމަ ޖައްސަނީ ދިވެހިން. ބޮޑު ބައެއް ގަންނަނީ ރާއްޖޭގެ ބާޒާރުން. މި ހުރީ ސީދާ ރާއްޖޭގެ އިކޮނޮމީ އަށް ލިބޭ ފައިދާ. މި ފައިސާ މުޅި އިގްތިސާދުގައި ދައުރުވެ، ދައުރުވެ ހުރޭ،" ނަން ނުޖެހުމަށް އެދި ވިދާޅުވި އެވެ.

އޭނާ ވިދާޅުވީ ބްރިޖު މަޝްރޫއުގައި މަސައްކަތް ކުރާ ޗައިނާ މީހުން ކެއުމަށް ބޭނުންވާ ސާމާނުގެ ބޮޑު ބައެއް ބޭރުން ގެނައި ނަމަވެސް ރާއްޖޭން ގަންނަ މިންވަރުވެސް މަދުނޫން ކަމަށެވެ.

"ގާތްގަނޑަކަށް 40 ޕަސެންޓުގެ މި ހޯދަނީ ލޯކަލް ބާޒާރުން. ތިޔަ ބޭފުޅުން ކިތަންމެ ދުވަހަކު ފެންނާނެ ބާޒާރު ކުރަން އެމީހުން ގޮސް އުޅޭތަން. މިއީ ވަކިވަކި މީހުން. އަދި ސަޕްލައި ކޮށްދޭ ދިވެހި ކުންފުނިތަކެއް ވެސް ތިބޭ. މިއީ ހައްތާ ވެސް ރާއްޖެ އަށް ލިބޭ ފައިދާ،" އިތުރަށް ވިދާޅުވި އެވެ.

ރާއްޖޭގައި މިހާރު ކުރިއަށްދާ މަޝްރޫއުތަކުގެ ތެރެ އިން ނ. އަތޮޅު މާފަރުގައި އަޅާ އެއާޕޯޓުގެ މަޝްރޫއަކީ ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ބޮޑު މަސައްކަތެކެވެ. ޔުނައިޓެޑް އެރަބް އެމިރޭޓްސް (ޔޫއޭއީ) ގެ އެހީއެއްގެ ދަށުން އަޅާ މި އެއާޕޯޓުގެ އަގަކީ 60 މިލިއަން ޑޮލަރެވެ. އޭގެ ސަބަބުން އެ އަތޮޅަށް ބޮޑު ބަދަލެއް އަންނާނެ ކަމަށް މި ވަނީ ލަފާކުރެވިފަ އެވެ.

މި އަތޮޅުގައި މީހުން ދިރިއުޅެނީ 13 ރަށުގަ އެވެ. އަދި މުޅި އަތޮޅުގެ އާބާދީއަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 25،000 މީހުންނެވެ. މި މަޝްރޫއާއެކު އެއާޕޯޓު އަޅާ މާފަރަށް ދަނީ ބޮޑެތި ފައިދާ ތަކެއް މިހާރުވެސް ކުރަމުންނެވެ. މި މަޝްރޫއުގެ ސަބަބުން ރަށުތެރެ ތަނަވަސްވެއްޖެ އެވެ.

މާފަރު ކައުންސިލްގެ ރައީސް އަބްދުލް މާޖިދު އަލީ ވިދާޅުވީ މި މަޝްރޫއު ފެށުމާއެކު އެރަށަށް ފައިދާ ތަކެއް ލިބެން ފަށާފައިވާ ކަމަށެވެ. އޭނާ ފާހަގަ ކުރެއްވި އެއް ފައިދާއަކީ ރަށުގައި ފައިސާ ދައުރުވާ މިންވަރު އިތުރު ވެގެންދިއުމެވެ. އެއް ސަބަބަކީ ރަށުގެ ގެތައް ކުއްޔަން ހިފުމާއި މި ރަށުގެ ވިޔަފާރި ތަރައްގީ ވެގެން ދިއުމެވެ.

ބޭރު ފައިސާގެ ތާށިކަން ކުޑަ ކުރެވޭނެ؟

ރާއްޖެއަކީ ބޭރު ފައިސާ އަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ގައުމެކެވެ. މީގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ ރާއްޖެ އަށް ލިބޭ ބޭރު ފައިސާގެ ބޮޑު ބައެއް ކޮންމެ މަހަކު ބޭރު ކުރުމެވެ. ކޮންމެ މަހަކު އެތަށް މިލިއަން ޑޮލަރެއް ރެމިޓެންސްގެ ގޮތުގައި ބިދޭސީން ބޭރަށް ފޮނުވަ އެވެ. އަދި ރާއްޖެ އަށް ބޭނުންވާ މުދަލުގެ ބޮޑުބައެއް އެތެރެކުރަން ކޮންމެ އަހަރު އެތަށް ސަތޭކަ މިލިއަން ޑޮލަރެއް ބޭރުކުރެ އެވެ. އެހެންވެ، ރާއްޖެ ފަދަ ކުޑަ އިގްތިސާދަކަށް ބިޔަ މަޝްރޫއުތައް މުހިންމުވެ އެވެ. އިގްތިސާދުގެ ބެލެންސް ހިފަހައްޓަން ބޭނުންނަމަ ބޮޑެތި މަޝްރޫއުތައް މުހިންމު ވަނީ މިހެންވެ އެވެ.

ކުރިން ވެސް ވާހަކަ ދެއްކެވި މަސީގެ ކުރީގެ ރައީސް ޖަނާހު ވިދާޅުވީ ބޮޑެތި މަޝްރޫއުތަކުގެ ސަބަބުން ބޭރު ފައިސާ ވަންނަ އަދަދު އިތުރުވެގެންދާ ކަމަށެވެ.

"އަޅުގަނޑުމެން އެބަ ހިންގާ ތިމާފުށި މަޝްރޫގައި އެކަނިވެސް މުދާ އުފުލުމާއި ޓްރާންސްޕޯޓުގައި މި އުޅެނީ ދިވެހި ކުންފުނިތައް. މި މަސައްކަތުގައި އުޅޭ މީހުންގެ އެކޮމޮޑޭޝަންއަށް އެކަނި މާލެ އާއި ހުޅުމާލެ އިން 40 އެޕާޓްމަންޓް ނަގާފައިވޭ. މި ތަންތަނުގެ
ރެންޓު އެކަނި 170000 ޑޮލަރަށް އަރާ. އެހެންވެ މި ހުރީ ހައްތަހާ އިގްތިސާދަށް ލިބެން ހުރި ފައިދާތައް،" ޖަނާހު ވިދާޅުވި އެވެ.

އެކަަކު ކަންބޮޑުވުމެއް ވެސް އެބަ އޮތެވެ. އެއީ ސަރުކާރުން ހިންގާ ބޮޑެތި މަޝްރޫއުތައް ނިމި، އެ މަޝްރޫއުތައް ހިންގަން ނެގި ދަރަނި ބޭރު ފައިސާއިން ދައްކަން ރާއްޖެއަށް ޖެހޭ ހިސާބުން ދެން އިގްތިސާދަށް ވާނެ ގޮތެވެ. ބޭރު ފައިސާއިން ޖީއެމްއާރަށް ބޮޑު ބަދަލެއް ދޭން ޖެހުމާ އެކު ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދަށް ދަތިތައް ކުރިމަތިވާތަން ފެނުނެވެ. ރިޒާވް ދަށްވި އެވެ. އިންފްލޭޝަނަށް ނުބައި އަސަރު ކުރި އެވެ. އެކަން ހަމަޖައްސަން އާންމު މާކެޓަށާއި ބޭރު ގައުމުތަކަށް ރާއްޖެއިން ބޮޑެތި އަދަދުތަކުން ބޮންޑް ވިއްކަން ޖެހުނެވެ. އެއީ އަދިވެސް އަނބުރާ ދައްކަން ޖެހޭ އެއްޗިއްސެވެ. ހަމަ އެގޮތަށް ބްރިޖާއި އެއާޕޯޓް އަދި ހޮސްޕިޓަލް މަޝްރޫއަށް ހުރީ އެކި ސިފަސިފައިގައި އެތައް ބިލިއަން ރުފިޔާއެއްގެ ލޯނު ނަގައިފަ އެވެ. އެއާޕޯޓް މަޝްރޫއު ފިޔަވާ ދެން ހުރި ހޮސްޕިޓަލާއި ބްރިޖްގެ މަޝްރޫއަކީ މާބޮޑެތި އާމްދަނީ ތަކެއް ލިބޭނެ މަޝްރޫއުތަކެއް ނޫނެވެ. އަދި ރާއްޖެއަށް އެންމެ ބޮޑު އާމްދަނީ ލިބޭ ޓޫރިޒަމް ސިނާއަތުން ވެސް އާމްދަނީ އިތުރުވުމުގެ ޓްރެންޑެއް ނުފެނެ އެވެ. އެހެންކަމުން، ސަރުކާރުގެ މަޝްރޫއުތަކަށް ނެގި ލޯނު އަނބުރާ ދައްކަން ޖެހޭ ހިސާބުން ވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ހަމަ ޔަގީނުން ވެސް ބޭރު ފައިސާތަކެއް ރާއްޖެއިން ބޭރު ވެގެން ދާނެ އެވެ. ރިޒާވަށް އަސަރު ކުރާނެ އެވެ. ދެން އެއާ ގުޅިފައިވާ އިގްތިސާދީ ހިރާސްތަކަށް ނުބައި އަސަރު ކުރާނެ އެވެ. މިއީ އަދި ގިނަ ބަޔަކަށް ލަފާކުރެވިފައި ނެތް ކަމަކަށް ވުން ގާތެވެ.

ބައެއް މަޝްރޫއުތަކުގައި ދިވެހިން ގިނަ!

މަޝްރޫއުތަކުގައި ދިވެހި ކުންފުނިތަކުގެ "އިންވޯލްމަންޓެއް" ނެތް ކަމަށް ބުނިނަމަވެސް ބައެއް ކުންފުނިތަކުން އެކަން ދޮގު ކުރެ އެވެ. އެނބޫދޫ ފަޅު ފަދަ މަޝްރޫއުތަކުގެ ބަނދަރު ހެދުމާއި ޓްރާންސްޕޯޓް ފަދަ މަޝްރޫއުތަކުގައި އުޅެނީ ހުސް ދިވެހި ކުންފުނިތަކެވެ.

އެނބޫދޫ ފަޅާއި އިތާފުށި މަޝްރޫއުގެ ލޮޖިސްޓިކް މަސައްކަތް ކުރާ ކުންފުންޏެއްގެ އިސްވެރިއަކު ވިދާޅުވީ ބައެއް މަޝްރޫއު ތަކުން ދިވެހިންނަށް ބޮޑު ފައިދާއެއް ކުރާ ކަމަށެވެ.

"އިންޑިޔާ އާއި ޗައިނާގެ މަޝްރޫއު ތަކުން ދިވެހިންނަށް ލިބޭ ފައިދާ ކުޑަ. އެކަމަކު ތައިލެންޑު ފަދަ ގައުމުތަކުގެ ކުންފުނިތަކުން ހިންގާ މަޝްރޫއުތަކުގެ ބޮޑު ބައެއް މި އޮތީ ދިވެހިނަށް. އެނބޫދޫ މަޝްރޫއުގައި އެބައުޅޭ އައިމާ އާއި އަމީން އަދި އެލިއާ ފަދަ ކުންފުނިިން ފެށިގެން ޖުމްލަކޮށް ބޮޑެތި ހުރިހާ ކުންފުނިތަކެއް ވެސް މަސައްކަތް ކުރޭ. ގާތްގަނޑަކަށް މަސައްކަތުގެ 80 ޕަސެންޓުގައި މި އުޅެނީ ދިވެހިން،" ނަން ނުޖެހުމަށް އެދި ވާހަކަ ދެއްކި ފަރާތުން ވިދާޅުވި އެވެ.

އެނބޫދޫ ފަޅާއި އިތާފުށި ފަދަ މަޝްރޫއުތަކުގައި ދިވެހި ގިނަ ކުންފުނިތަކެއް މަސައްކަތް ކުރާއިރު، ކުދިކުދި އަމިއްލަ މީހުންވެސް މަސައްކަތް ކުރެ އެވެ.

މަސީގެ ކުރީގެ ރައީސް ޖަނާހު ވިދާޅުވީ އިތާފުށި މަޝްރޫއުގައި އެކަނިވެސް ސަބް- ކޮންޓްރެކްޓަރުންގެ ގޮތުގައި ދިވެހި 30 ކުންފުނި މަސައްކަތް ކުރާ ކަމަށެވެ.

"ވައިރު ކުރުމާއި ގަސް އިންދުން އަދި ކޮޓަރިތައް ހެދުން ފަދަ ކަންކަމުގައި ވެސް ދިވެހިން ގިނައިން އުޅޭ. އަޅުގަނޑު އދ. އަތޮޅުގައި ހަދާ ރިސޯޓެއްގައި ހުއްޓާ ފެނުނީ ރަށުގެ ފަޅު ތެރެއަށް ސްޕީޑް ލޯންޗެއްގައި ހުދު ފޮށިގަނޑުތަކެއް ލައިގެން އަންނަނިކޮށް. އަޅުގަނޑު ސުވާލުކޮށްފިން މިއީ ކޮން ކަމެއްހޭ؟ އެތަނުގައި ތިބި މީހުން މިބުނަނީ އެއީ އެ ރިސޯޓު މަޝްރޫއުގައި މަސައްކަތް ކުރާ ލޭބަރުން ކާން މަސް ސަޕްލައިކުރާ މީހުންނޭ. މިއީ މިފަދަ މަޝްރޫއުތަކުން ލިބޭ ފައިދާ. މިފަދަ އެތަށް ފައިދާތަކެއް އިގްތިސާދަށް ކުރޭ،" ޖަނާހު ވިދާޅުވި އެވެ.

ބޮޑެތި މަޝްރޫއުތައް ދަނީ ކުރި އަށެވެ. އަދި ފަށަންވެސް ދަނީ ތައްޔާރު ވަމުންނެވެ. މި މަޝްރޫއުތަކުގެ އަގު ބިލިއަން ޑޮލަރަށްވުރެ ބޮޑުވާނެ އެވެ. މަޝްރޫއުތަކުން ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދަށް އުފާވެރިކަން ވެސް އެބަ ގެނެސްދެ އެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ސަރުކާރުން ހިންގާ ބޮޑެތި ބައެއް މަޝްރޫއުތަކާ ހެދި ބޯމަތީ އެޅިފައިވާ ބޮޑު ދަރަނީގެ ކަންބޮޑުވުމާއި ބުރަ ވެސް އަދި އޮތީ އެވެ.