ރިޕޯޓް

ސުޕްރީމް ކޯޓް ލަފަޔަށް ގާޒީން ބަދަލުކުރުން، ގޯހެއްތަ؟

ދަށު ކޯޓުތަކުގެ ގާޒީއިން އެއިރެއްގެ މޫސުން އޮންނަ ގޮތަކަށް ބަދަލު ކުރާ މަންޒަރަކީ ރާއްޖޭގެ ޝަރުއީ ދާއިރާގައި ވަރަށް އާންމު މަންޒަރެކެވެ. ބައެއް ފަހަރު ހާއްސަ ސަބަބެއް ނޫނީ ޝަކުވާއެއް ނެތި ވެސް ޖުޑީޝަލް ސާވިސް ކޮމިޝަން (ޖޭއެސްސީ) އިން ގާޒީންނަށް އެ ފިޔަވަޅު އަޅާއިރު، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ހުށަހެޅުމަށް ވެސް ގާޒީއިން ބަދަލު ކުރެ އެވެ. މިހާރު މިއޮތް ސުވާލަކީ މިއީ ނުފޫޒަކަށް ނުވާނެ ހެއްޔެވެ؟

މީގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ މައްސަލައަކަށް ވާނީ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އިސް ގާޒީގެ މަގާމުގައި ހުންނެވި އަބްދުލް ބާރީ ޔޫސުފް ކުއްލި ގޮތަކަށް، ރެއިން ރެއަށް ކުޑަކުދިންގެ ކޯޓަށް ބަދަލު ކުރަން ނިންމި ނިންމުމެވެ. ޖޭއެސްސީގެ އެ ނިންމުން އައީ ޖުމްހޫރީ ޕާޓީގެ ލީޑަރު ގާސިމް އިބްރާހިމްގެ މައްސަލަ ގާޒީ ބާރީ ރިޔާސަތުގައި އިންނެވި ބެންޗަކުން ބާތިލްކޮށް އަނބުރާ ފޮނުވާލުމާއެކު އެވެ. ގާޒީ ބާރީއާއެކު، އެ ބެންޗުގައި ދެން އިންނެވި އެހެން ގާޒީއަކު ވެސް އާއިލީ ކޯޓަށް ބަދަލު ކުރި އެވެ. އެ ބަދަލާއެކު ގާސިމްގެ މައްސަލަ ކުރިމިނަލް ކޯޓުގައި އަލުން ކުރިއަށް ދިޔަ އެވެ. އޭރު އެ ދެ ގާޒީން ކުރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރެ "އެއްލައިލީ" ބަޔަކު ބޭނުންވި ގޮތަށް ހުކުމެއް ނުނެރުމުން ކަމަށް ތުހުމަތުކުރާ މީހުން ގިނަ އެވެ.

އެ މައްސަލަ ދެން ކުރިއަށް ގެންދެވީ ބެންޗުގައި އިންނެވި ތިންވަނަ ގާޒީ އާދަމް އަރީފެވެ. އޭނާއަކީ އޭގެ ފަހުން އެ ކޯޓުގެ ހިންގުމާ ހަވާލުވެ ވަޑައިގެންނެވި ގާޒީ އެވެ. އެކަމަކު، މިދިޔަ ހަފުތާގެ ތެރޭގައި ގާޒީ އާދަމް އާރިފު ވެސް ވަނީ ގާޒީ ބާރީއެކޭ އެއްފަދައިން ކުރިމިނަލް ކޯޓުން ނެރެފަ އެވެ. އޭނާ ބަދަލު ކޮށްފައި ވަނީ ޑްރަގް ކޯޓަށެވެ. އެ ނިންމުން ޖޭއެސްސީން ނިންމީ ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެގޮތަށް ހުށަހެޅުމާ ގުޅިގެންނެވެ. މިއާއެކު، މިކަމުގައި ހުރި ނުރައްކަލުގެ ވާހަކަ އެންމެންގެ ދުލުކުރިއަށް ވަނީ އައިސްފަ އެވެ.

ކުރީގެ ބަންޑާރަ ނައިބު ހުސްނުއް ސުއޫދު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ތައުދީބީ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުގައި ނޫން ގޮތަކަށް ރުހުމެއް ނެތި ފަނޑިޔާރަކު އެއް ކޯޓުން އަނެއް ކޯޓަށް ބަދަލު ކުރުމަކީ ފަނޑިޔާރުންގެ މުސްތަގިއްލުކަމާ ހިލާފު ޣައިރު ދުސްތޫރީ އަމަލެކެވެ.

ގާނޫނީ ވަކީލް މައުމޫން ހަމީދު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ހުށަހެޅުމަކަށް ބިނާކޮށް ޖޭއެސްސީއިން ފަނޑިޔާރުން އެހެން ކޯޓުތަކަށް ބަދަލު ކުރުމުން ޝަރުއީ ދާއިރާގެ މިނިވަންކަން ނެތްކަން ހާމަވެ އެވެ. އަދި، ގާނޫނު އަސާސީއިން ޖޭއެސްސީއާ މަތިކޮށްފައި އޮތް މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައި އެ ކޮމިޝަން ފެއިލްވެފައި އޮތް މިންވަރު ވެސް އެނގެ އެވެ.

ގާނޫނު އަސާސީގައި އޮތީ ޖޭއެސްސީއަކީ ވަކި ފަރާތަކަށް ނުޖެހޭ މިނިވަން މުސްތަގިއްލު މުއައްސަސާއެކޭ އެވެ. އަދި، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުން ފިޔަވައި އެހެން ފަނޑިޔާރުން އައްޔަންކުރުމާއި މަގާމުގެ ކުރިއެރުން ދިނުމާއި، ބަދަލު ކުރުން އޮތީ އެ ކޮމިޝަނަށް އޮންނަ ބާރެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ.

އެގޮތާ ޖޭއެސްސީ ހިލާފުވާ ކަމަށް ސަރުކާރު ހިންގާ ޕާޓީ، އެމްޑީޕީއިން ގަބޫލުކުރެ އެވެ. އެ ޕާޓީއިން އަންނަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ހުށަހަޅައިގެން އިސްލާހު ކުރާނެ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި އެކަން ހިމަނައިގެން އުޅެނީ އެހެންވެ އެވެ. އެ އިސްލާހުތައް ގެނައުމަށް އެންމެ އިސްކޮށް އުޅުއްވާ ގާނޫނީ ވަކީލް ހިސާން ހުސެއިން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އެމްޑީޕީގެ ވިސްނުމަކީ ގާޒީއެއްގެ ޝަކުވާއެއް ނުވަތަ މައްސަލައެއް ނެތް ހާލުގައި އޭނާ މަސައްކަތް ކުރާ ކޯޓު ބަދަލު ނުކުރެވޭ ގޮތް ހެދުމެވެ.

އޭގެ އިތުރުން ގާޒީއިން ބަދަލުކުރާ ހާލަތުގައި ވެސް އެއީ ހަމައެކަނި ޖޭއެސްސީގެ ދައުރު އޮންނަ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ސާފުކޮށް ބަޔާން ކުރުން ކަމަށް މަޖިލީހަށް ވެސް ވާދަކުރައްވާ ހިސާން ވިދާޅުވެ އެވެ.

މިހާރު ވެސް ގާނޫނު އަސާސީގެ ރޫހަކީ ގާޒީންގެ މައްސަލަތައް ބަލާނީ ހަމައެކަނި ޖޭއެސްސީކަން ގަބޫލު ކުރުމެވެ. ނަމަވެސް ސާފުކޮށް ބަޔާން ކުރަން ޖެހެނީ އެއާ ހިލާފަށް ބައެއް އުސޫލުތައް ހަދާފައިވާތީ އެވެ. އެމްޑީޕީގެ އިސްލާހުގެ ރޫހަކީ ގާޒީންނަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ލަފަ އާއި ހުށަހެޅުންތައް ޖޭއެސްސީއަށް ނުދެވޭ ގޮތް ހެދުމެވެ.

"ހަމަ ހުރެފައި ގާޒީއަކު އެއް ކޯޓުން އަނެއް ކޯޓަށް ބަދަލު ކުރުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ގަބޫލު ކުރެވޭ ކަމެއް ނޫން، އޭރަށް އޭނާއަށް ޔަގީން ކަމެއް ނުލިބޭ ގާނޫނު އަސާސީގައި ކަށަވަރު ކޮށްދީފައިވާ ގޮތަށް އޭނާއަށް އޭނާގެ މަގާމުގައި ހުރެވޭނެ ކަމެއް، އޭނާގެ މަގާމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ގާނޫނާ އެއްގޮތަށް އަދާ ކުރުމުގައި ހުއްޓާ އިތުރު މައްސަލައެއް ޝަކުވާއެއް ނެތި އޭނާ އެ ހުރި ކޯޓުން އޭނާ ބަދަލު ކުރެވުން އެއީ އޭނާގެ މައްޗަށް ފޯރުވޭނެ ނުފޫޒެއް ނޫން ގޮތަކަށް އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނުފެނޭ،" ހިސާން ހުސެއިން ވިދާޅުވި އެވެ.

އެންމެފަހުން ޖޭއެސްސީން ނިންމީ ގާޒީ އާދަމް އާރިފާއި އެހެން ދެ ގާޒީއަކު މަސައްކަތް ކުރާ ކޯޓު ބަދަލު ކުރާށެވެ. ނަމަވެސް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ހުށަހެޅީ، އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި ހަތަރު ގާޒީއެއްގެ ކޯޓު ބަދަލު ކުރާށެވެ. އެ ހުށަހެޅުން ލިބުނު ގޮތަށް ޖޭއެސްސީއަކުން ނުނިންމަ އެވެ. އެ ނިންމުން ހެދީ އެ ކޮމިޝަންގެ ނިންމުމަކަށެވެ. ހަތަރު ވަނަ ގާޒީ ބަދަލު ނުކުރަން ޖޭއެސްސީއިން ނިންމީ އެކަމުގައި އޭނާގެ ރުހުން ނެތް ކަމަށް ވިދާޅުވެ ކޮމިޝަނަށް ސިޓީއެއް ފޮނުވާފައިވާތީ އެވެ.

އެ ނިންމުން އެހެން އަޔަސް ރުހުމެއް ނެތި ކޯޓު ބަދަލުކުރި ހާލަތްތައް މަދެއް ނޫނެވެ. ކުއްލި ގޮތަކަށް މަސައްކަތް ކުރާ ކޯޓު ބަދަލުކުރި ގާޒީއަކު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އޭނާ އައްޔަން ކުރި ކޯޓު ނޫން އެހެން ކޯޓަކަށް އަހާލުމެއް އަދި ރުހުމެއް ނެތި ބަދަލު ކުރުމަކީ ނަފްސާނީ ގޮތުން ވެސް ގިނަ ގެއްލުންތަކެއް ލިބުނު ކަމެކެވެ. އޭގެއިތުރުން ގާނޫނީ ގޮތުން ވެސް އެއީ ހަމަޖެހޭ ކަމެއް ކަމަށް އޭނާ ގަބޫލެއް ނުކުރައްވަ އެވެ.

"ކޯޓު ބަދަލުކުރަނީ ޕްރޮމޯޝަނެއްގެ ގޮތުން ކަމެއް، ޑީމޯޝަނެއްގެ ގޮތުން ކަމެއް، ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުން ކަމެއް ވެސް ނޭނގެ، މައްސަލަ ބަލާ ކަމެއް ވެސް ނޭނގޭ، ކުއްލިއަކަށް އެނގެނީ ކޯޓު ބަދަލު ކޮށްފިކަން، މިއީ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތް ކަމަކަށް ނުދެކެން،" އެ ގާޒީ ވިދާޅުވި އެވެ.

ގާޒީ ވިދާޅުވި ގޮތުން ފަނޑިޔާރުންގެ މައްސަލަތައް ބެލުމުގެ ފުރިހަމަ ބާރު އޮންނާން ޖެހޭނީ ޖޭއެސްސީގަ އެވެ. ފަނޑިޔާރެއް މަސައްކަތް ކުރާނެ ކޯޓަކާ ގުޅޭ ގޮތުން ސުޕްރީމް ކޯޓުން ގޮތެއް ހުށަހެޅުމަކީ ގާނޫނު އަސާސީގެ ރޫހެއް ނޫނެވެ.

ސުޕްރީމް ކޯޓުން ލަފަޔާއި އިރުޝާދު ދޭނަމަ، ދޭން ޖެހޭނީ ފަނޑިޔާރުން ކުރިއަށް ގެންދާ ޝަރީއަތްތަކާ ގުޅިގެން ކަމާއި ފަނޑިޔާރުންނަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ލަފާ ދީގެން ނުވާނެ ކަމަށް ވެސް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.

މިކަމުގައި ހިޔާލު ތަފާތުވާ ބޭފުޅުން ވެސް އުޅުއްވަ އެވެ. އޭގެ އެއް ވަކީލަކީ މަހުފޫޒު ސައީދެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ހުށަހެޅުންތަކާއި ލަފާ ޖޭއެސްސީއަށް ހުށަހެޅިދާނެ އެވެ. އެއީ އެ ކޮމިޝަންގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރެއް އިންނަވަނީ ވެސް އެ ބޭނުމުގަ އެވެ. ސުޕްރީމް ކޯޓަކީ އަދުލުއިންސާފުގެ ނިޒާމްގެ އެންމެ މަތީ ފަރާތް ކަމުގައިވާއިރު އެ ޒިންމާގެ ދަށުން އެ ކޯޓަށް ފެންނަ ފެނުމެއް ޖޭއެސްސީއަށް ހުށަހެޅުމަށް ހުރަހެއް ނެތް ކަމަށް މަހުފޫޒު ވިދާޅުވެ އެވެ.

"ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ މެންބަރެއް ވެސް އެބަ އިންނަވާ ޖޭއެސްސީގައި އެއީ ރައީސަށް ފެނިލައްވާ ކަންކަން ހުށަހެޅުމަށާއި ލަފާ ދެއްވުމަށް، އެކަމަކު އެއީ ރައީސް ޖޭއެސްސީއަށް ނުފޫޒު ފޯރުވަނީއެކޭ ނުބުނެވޭނެ، އެގޮތުގެ މަތިން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ފެންނަ ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހެޅުމަކީ ޖޭއެސްސީއަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމެއް ނޫން، ޝަރުއީ ނިޒާމް ހަރުދަނާ ކުރަން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ފެންނަ ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅުމުގައި ގޯހެއް ނެތް،" މަހުފޫޒު ވިދާޅުވި އެވެ.

އެހެންނަމަވެސް ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ވަކި ފަނޑިޔާރަކު ބަދަލު ކުރަން ފެންނަ ކަމަށް ހުށަހެޅިޔަސް، ޖޭއެސްސީން ސުޕްރީމް ކޯޓުން ހުށަހަޅާ ގޮތަށް ނިންމައިގެން ނުވާނެ އެވެ. އެ ނިންމުން ވާން ޖެހޭނީ ޖޭއެސްސީގެ އަމިއްލަ އިހްތިޔާރުން ނިންމާ ނިންމުމަކަށް ކަމަށް މަހުފޫޒު ވެސް ވިދާޅުވެ އެވެ. އަދި، ބަދަލު ކުރަން ނިންމާ ނިންމުން ވާންޖެހޭނީ އެ ފަނޑިޔާރަކަށް އެނގިގެން، ރުހުމާއެކު ނިންމާ ނިންމުމަކަށް ކަމަށް އޭނާ ވެސް އެއްބަސްވެ ވަޑައިގަންނަވަ އެވެ.

މިއީ އަދި އިތުރަށް ފުޅާވާނެ ބަހުސެކެވެ. ގާނޫނު އަސާސީގައި މުއައްސަސާތަކާއި ދައުލަތުގެ ބާރުތަކުގެ ވެސް ބާރާއި ހުދޫދާއި މަސްއޫލިއްޔަތު ވަރަށް ސާފުކޮށް އޮތީ ލިޔެފަ އެވެ. އެ ހޫދުގެ ތެރޭގައި މުސްތަގިއްލު ކަމާއެކު، އިތުބާރު ހިފޭ ގޮތަށް އަމަލު ކުރާ ނަމަ، މިފަދަ ހިޔާލު ތަފާތުވުންތައް ބޮޑުވެގެން ނުދާނެ އެވެ.